ابوطالب: تفاوت میان نسخه‌ها

از اسلامیکال
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{دیگر کاربردها}}
{{Infobox person
{{Infobox person
| name = ابوطالب بن عبدالمطلب
| name = ابوطالب بن عبدالمطلب
خط ۲۱: خط ۲۰:
|لقب = شیخ‌الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش
|لقب = شیخ‌الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش
}}
}}
'''عبدمناف''' یا '''عمران''' فرزند عبدالمطلب که به '''ابوطالب''' نیز شهرت یافته‌است، پدر [[علی بن ابی‌طالب]] و عموی [[محمد]] — پیامبر اسلام — است. او بزرگ خاندان آل ابی‌طالب است و منصب سقایت و رفادت از مهمانان [[کعبه]] را عهده‌دار بود. وی به جهت انتصاب به فرزند بزرگش [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]]، به کنیه «ابوطالب» شهرت یافته‌است. در خصوص تاریخ دقیق ولادت ابوطالب، گزارش مشخصی وجود ندارد، اما [[ابن حجر عسقلانی|ابن حجر]] در ''[[الاصابه]]''، ولادتش را ۳۵ سال قبل از [[عام‌الفیل]] (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند؛ با این وجود او را هشتاد و چند تا نود ساله توصیف کرده‌اند. او در سال هشتم [[عام‌الفیل]]، محمد هشت سال را [[کفیل]] شد و تا پایان عمر خویش، در حمایت از محمد سخت کوشید. تاریخ درگذشت ابوطالب را ۶۲۰ میلادی/سال ۱۰ بعثت گزارش شده‌است. سن وی در هنگام درگذشت، هشتاد و چند ساله تخمین زده می‌شود. بر پایه گزارشی سن وی در هنگام درگذشت ۹۰ سال بوده‌است. در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده‌است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و [[خدیجه]] در این سال دچار اختلاف هستند. او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه که امروز به [[گورستان ابوطالب|قبرستان ابوطالب]] مشهور است به خاک سپردند.
'''عبدمناف''' یا '''عمران''' فرزند عبدالمطلب که به '''ابوطالب''' نیز شهرت یافته است، پدر [[علی بن ابی‌طالب]] و عموی [[محمد]] — پیامبر اسلام — است. او بزرگ خاندان آل ابی‌طالب است و منصب سقایت و رفادت از مهمانان [[کعبه]] را عهده‌دار بود. وی به جهت انتصاب به فرزند بزرگش [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]]، به کنیه «ابوطالب» شهرت یافته است. در خصوص تاریخ دقیق ولادت ابوطالب، گزارش مشخصی وجود ندارد، اما [[ابن‌حجر عسقلانی|ابن‌حجر]] در ''[[الاصابه]]''، ولادتش را ۳۵ سال قبل از [[عام‌الفیل]] (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند؛ با این وجود او را هشتاد و چند تا نود ساله توصیف کرده‌اند. او در سال هشتم [[عام‌الفیل]]، محمد هشت سال را [[کفیل]] شد و تا پایان عمر خویش، در حمایت از محمد سخت کوشید. تاریخ درگذشت ابوطالب را ۶۲۰ میلادی/سال ۱۰ بعثت گزارش شده است. سن وی در هنگام درگذشت، هشتاد و چند ساله تخمین زده می‌شود. بر پایه گزارشی سن وی در هنگام درگذشت ۹۰ سال بوده است. در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و [[خدیجه]] در این سال دچار اختلاف هستند. او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه که امروز به [[گورستان ابوطالب|قبرستان ابوطالب]] مشهور است به خاک سپردند.


از ابوطالب در ماجرای سفر تجاری کاروان [[قریش]] و همراهی محمد با ابوطالب در این سفر یاد شده‌است. در این سفر، وقتی کاروان به [[بصری (شهر)|بصری]] می‌رسد، ملاقاتی با [[راهب|راهبی مسیحی]] به نام [[بحیرا]] صورت می‌گیرد که منجر می‌شود ابوطالب محمد را به مکه بازگرداند. برخی منابع آورده‌اند که ابوطالب نیز همراه با محمد به [[مکه]] بازگشت. پیشنهاد امین شدن محمد برای اموال [[خدیجه]] و پس از آن ازدواج با او، از اقدامات ابوطالب بوده‌است. پس از [[مبعث|بعثت]] محمد به پیامبری، قریش بر محمد هجمه‌هایی وارد کردند اما ابوطالب با وجود آنکه در ظاهر اعتقادی به سخنان محمد نشان نمی‌داد، سرسختانه از او حمایت می‌کرد. قریشیان مخالف، بارها و با پیشنهادهای مختلفی، قصد در تغییر نظر ابوطالب کردند اما موفق به این امر نشدند. در سال هفتم و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا پیامبر اسلام را به قتل برسانند؛ اما با مخالفت ابوطالب، این تصمیم منصرف شدند و در نتیجه تحریم‌هایی علیه [[بنی‌هاشم]] و مسلمانان وضع نمودند. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به [[شعب ابی‌طالب]] شهرت یافت، جمع کرد.
از ابوطالب در ماجرای سفر تجاری کاروان [[قریش]] و همراهی محمد با ابوطالب در این سفر یاد شده است. در این سفر، وقتی کاروان به [[بصری (شهر)|بصری]] می‌رسد، ملاقاتی با راهبی مسیحی به نام [[بحیرا]] صورت می‌گیرد که منجر می‌شود ابوطالب محمد را به مکه بازگرداند. برخی منابع آورده‌اند که ابوطالب نیز همراه با محمد به [[مکه]] بازگشت. پیشنهاد امین شدن محمد برای اموال [[خدیجه]] و پس از آن ازدواج با او، از اقدامات ابوطالب بوده است. پس از [[مبعث|بعثت]] محمد به پیامبری، قریش بر محمد هجمه‌هایی وارد کردند اما ابوطالب با وجود آنکه در ظاهر اعتقادی به سخنان محمد نشان نمی‌داد، سرسختانه از او حمایت می‌کرد. قریشیان مخالف، بارها و با پیشنهادهای مختلفی، قصد در تغییر نظر ابوطالب کردند اما موفق به این امر نشدند. در سال هفتم و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا پیامبر اسلام را به قتل برسانند؛ اما با مخالفت ابوطالب، این تصمیم منصرف شدند و در نتیجه تحریم‌هایی علیه [[بنی‌هاشم]] و مسلمانان وضع نمودند. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به [[شعب ابی‌طالب]] شهرت یافت، جمع کرد.


منابع در خصوص مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب دچار اختلاف هستند. تمام منابع [[شیعه|شیعی]] و برخی از منابع [[سنی]] مذهب، گزارش‌هایی در خصوص [[ایمان ابوطالب]] در باطن به محمد و اسلام آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلام گزارش کرده‌اند که در حالت شرک از دنیا رفته‌است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان او استدلال‌های فراوانی شده‌است. [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی ک هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و فاطمه بنت اسد از اولین زنان مسلمان است و در نکاح ابوطالب از دنیا رفت.»
منابع در خصوص مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب دچار اختلاف هستند. تمام منابع [[شیعه|شیعی]] و برخی از منابع [[سنی]] مذهب، گزارش‌هایی در خصوص [[ایمان ابوطالب]] در باطن به محمد و اسلام آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلام گزارش کرده‌اند که در حالت شرک از دنیا رفته است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان او استدلال‌های فراوانی شده است. [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و فاطمه بنت اسد از اولین زنان مسلمان است و در نکاح ابوطالب از دنیا رفت.»


== پیش‌زمینه ==
== پیش‌زمینه ==
بنابر گزارش منابع اسلامی، [[اسماعیل]] — پسر [[ابراهیم]] و [[هاجر]] — [[کعبه]] را ساخت و کعبه پیش از پایه‌گذاری شهر مکه، ساخته شد. مکه به‌تدریج به مرکزی مهم برای کاروان‌های تجاری در عربستان و مرکز فعالیت‌های مذهبی و تجاری غربِ [[حجاز]] تبدیل شد. علاوه بر کعبه، بیش از ۳۰۰ [[بت]] نیز وجود داشت و [[مردم عرب|عرب‌ها]] هر ساله آن‌ها را [[زیارت]] می‌کردند و اعمالی چون چرخیدن گرد کعبه — که در اصطلاح اسلامی [[طواف]] نامیده می‌شود — بوسیدن آن، [[قربانی کردن]]، و سنگ زدن به [[شیطان]] را انجام می‌دادند.<ref dir=ltr>{{پک|Bowen|2008|ک=The history of Saudi Arabia|ص=1–30|زبان=en}}</ref> به غیر از خدایان قبیله‌ای، بیشتر عرب‌ها اعتقاد به یک خدای مشترک برتر به نام «[[الله]]» داشتند؛ اما تشریفات مذهبی برای «الله» انجام نمی‌شد.<ref dir=ltr>{{پک|Esposito|1998|ک=Islam: The Straight Path|ص=5–7|زبان=en}}</ref> همچنین در [[قرآن]] صحبت از افرادی که «[[دین حنیف]]» بوده‌اند، می‌رود. در قرآن حنیف اشاره به کسی دارد که از راهِ [[فطرت]] خود به دینِ طبیعی، که [[یکتاپرستی]] باشد رسیده‌است. [[ابراهیم]] به عنوان الگوی اصلی حنیفان – حق گرایان معرفی می‌شود که با بصیرت شخصی‌اش به یکتاپرستی رسیده‌است؛ چنان‌که آیین حنیف معادل دین ابراهیم تعریف می‌شود. مفسران قرآن می‌نویسند که پیش از اسلام حنیف به دو دسته افراد اطلاق می‌شد: عرب‌هایی که پیرو آیین ابراهیم بودند و [[بت‌پرستی|بت‌پرستانی]] که تنها برخی از مراسم دینی مربوط به آیین ابراهیم مانند [[حج]] یا [[ختنه]] را انجام می‌دادند. درستیِ تاریخی این گفته میان پژوهشگران غربی مورد اختلاف است. برخی اساساً گزارش‌های تاریخی مربوط را رد کرده‌اند و آن‌ها را تعمیم دادن [[مفاهیم قرآنی]] به [[دوران پیش از اسلام]] می‌دانند، اما دیگران درستیِ تاریخی همگی یا برخی از آن گزارش‌ها را می‌پذیرند.<ref dir=ltr>{{پک|Rubin|ف=Hanif|ک=Encyclopaedia of the Qur'an|زبان=en}}</ref> مدرک دقیقی مبنی بر این که آیین حنیف پیش از [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] در میان عرب‌ها وجود داشته در دسترس نیست،<ref dir=ltr>{{پک|Köchler|1982|ک=The concept of monotheism|ص=29|زبان=en}}</ref> اگرچه نشانه‌های رمزآلودی از آن در شعرهای قدیمی عرب یافت می‌شود.<ref dir=ltr>{{پک|Rubin|ف=Hanif|ک=Encyclopaedia of the Qur'an|زبان=en}}</ref>
[[پرونده:Kaba in art.jpg|بندانگشتی|قدیمی‌ترین نقاشی از [[کعبه]]، در حاشیه سندی موسوم به «[[آشتی‌نامه محمد]]» متعلق به دوران حیات پیامبر اسلام.]]
بنابر گزارش منابع اسلامی، [[اسماعیل]] — پسر [[ابراهیم]] و [[هاجر]] — [[کعبه]] را ساخت و کعبه پیش از پایه‌گذاری شهر مکه، ساخته شد. مکه به‌تدریج به مرکزی مهم برای کاروان‌های تجاری در عربستان و مرکز فعالیت‌های مذهبی و تجاری غربِ [[حجاز]] تبدیل شد. علاوه بر کعبه، بیش از ۳۰۰ [[بت]] نیز وجود داشت و [[مردم عرب|عرب‌ها]] هر ساله آن‌ها را [[زیارت]] می‌کردند و اعمالی چون چرخیدن گرد کعبه — که در اصطلاح اسلامی [[طواف]] نامیده می‌شود — بوسیدن آن، [[قربانی کردن]]، و سنگ زدن به [[شیطان]] را انجام می‌دادند.<ref dir="ltr">{{پک|Bowen|2008|ک=The history of Saudi Arabia|ص=1–30|زبان=en}}</ref> به غیر از خدایان قبیله‌ای، بیشتر عرب‌ها اعتقاد به یک خدای مشترک برتر به نام «[[الله]]» داشتند؛ اما تشریفات مذهبی برای «الله» انجام نمی‌شد.<ref dir="ltr">{{پک|Esposito|1998|ک=Islam: The Straight Path|ص=5–7|زبان=en}}</ref> همچنین در [[قرآن]] صحبت از افرادی که «[[دین حنیف]]» بوده‌اند، می‌رود. در قرآن حنیف اشاره به کسی دارد که از راهِ [[فطرت]] خود به دینِ طبیعی، که [[یکتاپرستی]] باشد رسیده است. [[ابراهیم]] به عنوان الگوی اصلی حنیفان – حق گرایان معرفی می‌شود که با بصیرت شخصی‌اش به یکتاپرستی رسیده است؛ چنان‌که آیین حنیف معادل دین ابراهیم تعریف می‌شود. مفسران قرآن می‌نویسند که پیش از اسلام حنیف به دو دسته افراد اطلاق می‌شد: عرب‌هایی که پیرو آیین ابراهیم بودند و [[بت‌پرستی|بت‌پرستانی]] که تنها برخی از مراسم دینی مربوط به آیین ابراهیم مانند [[حج]] یا [[ختنه]] را انجام می‌دادند. درستیِ تاریخی این گفته میان پژوهشگران غربی مورد اختلاف است. برخی اساساً گزارش‌های تاریخی مربوط را رد کرده‌اند و آن‌ها را تعمیم دادن [[مفاهیم قرآنی]] به [[دوران پیش از اسلام]] می‌دانند، اما دیگران درستیِ تاریخی همگی یا برخی از آن گزارش‌ها را می‌پذیرند.<ref dir="ltr">{{پک|Rubin|ف=Hanif|ک=Encyclopaedia of the Qur'an|زبان=en}}</ref> مدرک دقیقی مبنی بر این که آیین حنیف پیش از [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] در میان عرب‌ها وجود داشته در دسترس نیست،<ref dir="ltr">{{پک|Köchler|1982|ک=The concept of monotheism|ص=29|زبان=en}}</ref> اگرچه نشانه‌های رمزآلودی از آن در شعرهای قدیمی عرب یافت می‌شود.<ref dir="ltr">{{پک|Rubin|ف=Hanif|ک=Encyclopaedia of the Qur'an|زبان=en}}</ref>


مطالعه در [[تاریخ مکه]]، این نکته را واضح خواهد ساخت که نزاعی طولانی بین قبایل عرب بر سر قدرت صورت گرفته‌است. این نزاع تا به آنجا وسیع بود که [[رسالت محمد]] را نیز دربرگرفت و سبب شد تا [[بعثت محمد]] نیز از جانب سران قبایل عرب، حرکتی سیاسی صرف قلمداد شود. در فرهنگ قبایلی عرب، نسب از اهمیت بالایی برخوردار بود، به گونه‌ای که قبایل کوچک منطقه در حفظ نسب خویش، سخت کوشا بودند. در باور قبایل عرب، نسب تنها از طریق روابط نسبی (خونی) منتقل می‌شد. بنابر گزارش [[ابوالفرج اصفهانی]]، اگر کسی از قبیله دیگر، قصد ارتباط با یکی از قبایل عرب را داشت، باید چند قطره خون یکی از اعضاء [[قبیله]] را بمکد. در این فرهنگ، قبیله در مقابل قبیله قرار می‌گرفت و نگاه ملی در این خصوص معنایی ندارد. در ساختار قبیله‌ای اعراب، ساختارهای کوچکی با نام [[تیره (عشایر)|تیره]] وجود داشت که با وجود اختلاف‌هایی، منجر به نزاع میان تیره‌ها می‌شد. در این نظام قبیله‌ای، بیگانگان که به عجم شهره بودند، از جایگاه اجتماعی بسیار اندکی برخودار بودند. این ضدیت با بیگانه، سبب شد تا جغرافیای عربستان در یک انزوای فرهنگی از جامعه پیرامونش شکل بگیرد و مانع از تماس با نژادها و زبان‌های دیگر شود. سیاست اعراب عربستان، بر منطق قومی و قبیله‌ای حاکم بود که در مقابل سیاست شهرنشینی و ایجاد تسامح و تساهل غیر عرب‌ها قرار داشت. تا پیش از سلطه [[قصی بن کلاب]] کعبه، ساکنان مکه به جهت احترام کعبه، در نزدیکی خانه اقامت نداشتند و پس از آن بود که به دستور قصی، گروهی در درون دره کعبه — که به ابطح شهره است — اقامت گزیدند. با جمع شدن قبیله قصی در دره، قبیله از نام بنی فهر به قریش تغییر نام یافت. در این دوره، فرهنگ قبیلگی، به مرور به فرهنگ شهرنشینی مبدل شد. مسئله جانشینی قصی پس از مرگش، اولین جرقه‌های تنش بین [[عبدالدار]] و [[عبدمناف]] ایجاد کرد. با شدت گرفتن اختلاف‌ها در نسل‌های بعدی، دو پیمان حلف المطیبین و علقه الدم شد. علاوه بر اختلاف‌ها در بین بنی‌عبدالدار و بنی‌عبدالمناف، بین دو تیره [[بنی‌هاشم]] و [[امویان|بنی‌امیه]] از قبیله بنی‌عبدالمناف نیز نزاع‌هایی بروز کرد. در این دوران، [[عبدالمطلب]] توانست با سیاست‌های خویش، حکومت جمعی و قبیلگی قریش را به رهبری فردی نزدیک مبدل سازد. همین امر سبب شد تا نزاع‌ها در دوران حیات او به حداقل ممکن تقلیل یابد؛ اما پس از مرگ عبدالمطلب، مجدد نزاع‌ها افزایش یافت و تا ظهور اسلام ادامه داشت.<ref>{{پک|شبانه|۱۳۹۱|ک=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا|ف=ریشه‌یابی نزاع قدرت در جاهلیت}}</ref>
مطالعه در [[تاریخ مکه]]، این نکته را واضح خواهد ساخت که نزاعی طولانی بین قبایل عرب بر سر قدرت صورت گرفته است. این نزاع تا به آنجا وسیع بود که [[رسالت محمد]] را نیز دربرگرفت و سبب شد تا [[بعثت محمد]] نیز از جانب سران قبایل عرب، حرکتی سیاسی صرف قلمداد شود. در فرهنگ قبایلی عرب، نسب از اهمیت بالایی برخوردار بود، به گونه‌ای که قبایل کوچک منطقه در حفظ نسب خویش، سخت کوشا بودند. در باور قبایل عرب، نسب تنها از طریق روابط نسبی (خونی) منتقل می‌شد. بنابر گزارش [[ابوالفرج اصفهانی]]، اگر کسی از قبیله دیگر، قصد ارتباط با یکی از قبایل عرب را داشت، باید چند قطره خون یکی از اعضاء [[قبیله]] را بمکد. در این فرهنگ، قبیله در مقابل قبیله قرار می‌گرفت و نگاه ملی در این خصوص معنایی ندارد. در ساختار قبیله‌ای اعراب، ساختارهای کوچکی با نام [[تیره (عشایر)|تیره]] وجود داشت که با وجود اختلاف‌هایی، منجر به نزاع میان تیره‌ها می‌شد. در این نظام قبیله‌ای، بیگانگان که به عجم شهره بودند، از جایگاه اجتماعی بسیار اندکی برخودار بودند. این ضدیت با بیگانه، سبب شد تا جغرافیای عربستان در یک انزوای فرهنگی از جامعه پیرامونش شکل بگیرد و مانع از تماس با نژادها و زبان‌های دیگر شود. سیاست اعراب عربستان، بر منطق قومی و قبیله‌ای حاکم بود که در مقابل سیاست شهرنشینی و ایجاد تسامح و تساهل غیر عرب‌ها قرار داشت. تا پیش از سلطه [[قصی بن کلاب]] کعبه، ساکنان مکه به جهت احترام کعبه، در نزدیکی خانه اقامت نداشتند و پس از آن بود که به دستور قصی، گروهی در درون دره کعبه — که به ابطح شهره است — اقامت گزیدند. با جمع شدن قبیله قصی در دره، قبیله از نام [[بنی‌فهر]] به قریش تغییر نام یافت. در این دوره، فرهنگ قبیلگی، به مرور به فرهنگ شهرنشینی مبدل شد. مسئله جانشینی قصی پس از مرگش، اولین جرقه‌های تنش بین [[عبدالدار]] و [[عبدمناف]] ایجاد کرد. با شدت گرفتن اختلاف‌ها در نسل‌های بعدی، دو پیمان حلف المطیبین و علقه الدم شد. علاوه بر اختلاف‌ها در بین بنی‌عبدالدار و بنی‌عبدالمناف، بین دو تیره [[بنی‌هاشم]] و [[امویان|بنی‌امیه]] از قبیله بنی‌عبدالمناف نیز نزاع‌هایی بروز کرد. در این دوران، [[عبدالمطلب]] توانست با سیاست‌های خویش، حکومت جمعی و قبیلگی قریش را به رهبری فردی نزدیک مبدل سازد. همین امر سبب شد تا نزاع‌ها در دوران حیات او به حداقل ممکن تقلیل یابد؛ اما پس از مرگ عبدالمطلب، مجدد نزاع‌ها افزایش یافت و تا ظهور اسلام ادامه داشت.<ref>{{پک|شبانه|۱۳۹۱|ک=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا|ف=ریشه‌یابی نزاع قدرت در جاهلیت}}</ref>


== تبار، نام و لقب ==
== تبار، نام و لقب ==
=== تبار ===
=== تبار ===
پدر ابوطالب، [[عبدالمطلب]]، از بزرگان مکه بود. نام و نسبش را عبدالمناف بن عبدالمطلب بن [[هاشم]] بن [[عبدمناف|عبدمناف قرشی]] گزارش کرده‌اند. پدرش عبدالمطلب، از روسای [[دارالندوه]] بود و منصب سقایت (آب‌رسانی به زائران کعبه) و رفادت (مهمان‌داری از زائران) را عهده‌دار بود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> [[بنی‌هاشم]] از زمان حیات هاشم، میراث‌دار امور [[عام‌المنفعه]] بودند و به همین سبب از محبوبیت در میان سایر قبایل برخوردار بودند. در میان امور عام‌المنفعه بنی‌هاشم، مسئله حفر [[چاه زمزم]] توسط هاشم — پدربزرگ ابوطالب — تا سال‌ها به عنوان نماد شرافت و نیکوکاری این خاندان محسوب می‌شد. رویارویی دو تیره بنی‌هاشم و [[امویان|بنی‌امیه]]، در اختلاف هاشم و برادرش [[عبدشمس بن عبدمناف|عبدشمس]] ریشه داشت. همین اختلاف‌ها سبب شد تا هنگامی که بنی‌هاشم به همراه سایر تیره‌های قریش، اجتماع [[حلف‌الفضول|حلف الفضول]] را بنا نهاد، کسی از بنی‌امیه در آن شرکت نکرد.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref> مادر ابوطالب، [[فاطمه (جده محمد)|فاطمه دختر عمرو بن عائذ بن عمران بن مخزوم]] بود که برای عبدالمطلب سه فرزند با نام‌های ابوطالب، [[زبیر بن عبدالمطلب|زبیر]] و [[عبدالله بن عبدالمطلب|عبدالله]] را به‌دنیا آورد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۰|ج=۶}}</ref> فرزندان از نسل ابوطالب را [[آل ابی‌طالب]]، طالبین، بنت ابی‌طالب و بنی‌هاشم طالبی گویند.<ref>{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref>
پدر ابوطالب، [[عبدالمطلب]]، از بزرگان مکه بود. نام و نسبش را عبدالمناف بن عبدالمطلب بن [[هاشم]] بن [[عبدمناف|عبدمناف قرشی]] گزارش کرده‌اند. پدرش عبدالمطلب، از روسای [[دارالندوه]] بود و منصب سقایت (آب‌رسانی به زائران کعبه) و رفادت (مهمان‌داری از زائران) را عهده‌دار بود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> [[بنی‌هاشم]] از زمان حیات هاشم، میراث‌دار امور [[عام‌المنفعه]] بودند و به همین سبب از محبوبیت در میان سایر قبایل برخوردار بودند. در میان امور عام‌المنفعه بنی‌هاشم، مسئله حفر [[چاه زمزم]] توسط هاشم — پدربزرگ ابوطالب — تا سال‌ها به عنوان نماد شرافت و نیکوکاری این خاندان محسوب می‌شد. رویارویی دو تیره بنی‌هاشم و [[امویان|بنی‌امیه]]، در اختلاف هاشم و برادرش [[عبدشمس بن عبدمناف|عبدشمس]] ریشه داشت. همین اختلاف‌ها سبب شد تا هنگامی که بنی‌هاشم به همراه سایر تیره‌های قریش، اجتماع [[حلف‌الفضول|حلف الفضول]] را بنا نهاد، کسی از بنی‌امیه در آن شرکت نکرد.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref> مادر ابوطالب، [[فاطمه (جده محمد)|فاطمه دختر عمرو بن عائذ بن عمران بن مخزوم]] بود که برای عبدالمطلب سه فرزند با نام‌های ابوطالب، [[زبیر بن عبدالمطلب|زبیر]] و [[عبدالله بن عبدالمطلب|عبدالله]] را به‌دنیا آورد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۰|ج=۶}}</ref> فرزندان از نسل ابوطالب را [[آل ابی‌طالب]]، طالبین، بنت ابی‌طالب و بنی‌هاشم طالبی گویند.<ref>{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref>
{{شجره‌نامه ابوطالب}}
{{شجره‌نامه ابوطالب}}


=== نام و القاب ===
=== نام و القاب ===
منابع نام وی را «عمران» و «عبدمناف» گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۴۹–۵۱}}</ref><ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۵۹|ج=۶}}</ref> در برخی منابع نیز نام او «شیبة» گزارش شده‌است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۵۳}}</ref> «ابوطالب» کنیه مشهور اوست و اکثر منابع او را با این کنیه معرفی کرده‌اند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> خود او در یکی از اشعارش، نام خود را «عبدمناف» گزارش می‌کند.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref> [[حاکم حسکانی]] نیز گزارش می‌کند که اکثر منابع متقدم، نام او را همان کنیه‌اش می‌دانند. بر اساس روایتی از علی بن ابی‌طالب که [[شیخ صدوق|صدوق]] در ''[[معانی الاخبار]]'' ان را گزارش کرده‌است، علی نام پدرش را عبدمناف گزارش می‌کند و تأکید می‌کند که ابی‌طالب، کنیه اوست که بر نامش غلبه پیدا کرده‌است. از او در زیارتی مخصوص محمد، با عبارت «السلام علی عمک عمران، ابی‌طالب» یاد شده‌است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۵۱–۵۲}}</ref> دلیل شهرت او به «ابوطالب»، به جهت بزرگترین فرزندش به‌نام [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]] بود.<ref>{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> شیخ الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش، دیگر القاب غیر مشهور ابوطالب است.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref>
منابع نام وی را «عمران» و «عبدمناف» گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۴۹–۵۱}}</ref><ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۵۹|ج=۶}}</ref> در برخی منابع نیز نام او «شیبة» گزارش شده است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۵۳}}</ref> «ابوطالب» [[کنیه]] مشهور اوست و اکثر منابع او را با این کنیه معرفی کرده‌اند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> خود او در یکی از اشعارش، نام خود را «عبدمناف» گزارش می‌کند.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref> [[حاکم حسکانی]] نیز گزارش می‌کند که اکثر منابع متقدم، نام او را همان کنیه‌اش می‌دانند. بر اساس روایتی از علی بن ابی‌طالب که [[شیخ صدوق|صدوق]] در ''[[معانی الاخبار]]'' ان را گزارش کرده است، علی نام پدرش را عبدمناف گزارش می‌کند و تأکید می‌کند که ابی‌طالب، کنیه اوست که بر نامش غلبه پیدا کرده است. از او در زیارتی مخصوص محمد، با عبارت «السلام علی عمک عمران، ابی‌طالب» یاد شده است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۱|ص=۵۱–۵۲}}</ref> دلیل شهرت او به «ابوطالب»، به جهت بزرگ‌ترین فرزندش به‌نام [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]] بود.<ref>{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> شیخ الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش، دیگر القاب غیر مشهور ابوطالب است.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref>


== سرگذشت ==
== سرگذشت ==
=== ولادت تا پیش از بعثت ===
=== ولادت تا پیش از بعثت ===
در منابع، تاریخی دقیق از ولادت ابوطالب گزارش نشده‌است، اما آمده‌است که وی هشتاد و چند سال قبل از [[هجرت محمد|هجرت]] به دنیا آمد.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> [[ابن حجر عسقلانی|ابن حجر]] در ''[[الاصابه]]''، ولادت ابوطالب را ۳۵ سال قبل از [[عام‌الفیل]] (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند.<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۰|ج=۶}}</ref>
در منابع، تاریخی دقیق از ولادت ابوطالب گزارش نشده است، اما آمده است که وی هشتاد و چند سال قبل از [[هجرت محمد|هجرت]] به دنیا آمد.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> [[ابن حجر عسقلانی|ابن حجر]] در ''[[الاصابه]]''، ولادت ابوطالب را ۳۵ سال قبل از [[عام‌الفیل]] (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند.<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۰|ج=۶}}</ref>


از زندگانی ابوطالب، پاره‌هایی در منابع تاریخی و روایی گزارش شده‌است. به گزارش [[محمد بن جریر طبری|طبری]]، در سال هشتم [[عام‌الفیل|عام الفیل]] معادل ۵۷۸ میلادی، عبدالمطلب در بستر مرگ، [[وصیت]] کرد تا [[کفالت]] محمد ۸ ساله به ابوطالب سپرده شود. بر همین اساس، یکی از القاب [[محمد در کودکی]]، «[[یتیم ابوطالب]]» گزارش شده‌است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> با این وجود در ''[[انساب الاشراف]]'' گزارشی نقل شده‌است که بر اساس آن، عبدالمطلب کفالت محمد را به فرزندش [[زبیر بن عبدالمطلب|زبیر]] سپرد و پس از مرگ زبیر، ابوطالب عهده‌دار کفالت او شد؛ اما این گزارش با شواهد تاریخی سازگاری ندارد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> پس از آن، [[کفالت محمد]] به ابوطالب سپرده‌شد.<ref dir=ltr>{{پک|Rodinson|2002|ک=Muhammad: Prophet of Islam|ص=46|زبان=en}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Montgomery Watt|1961|ک=Muhammad: Prophet and Statesman|ص=8|زبان=en}}</ref>
از زندگانی ابوطالب، پاره‌هایی در منابع تاریخی و روایی گزارش شده است. به گزارش [[محمد بن جریر طبری|طبری]]، در سال هشتم [[عام‌الفیل|عام الفیل]] معادل ۵۷۸ میلادی، عبدالمطلب در بستر مرگ، [[وصیت]] کرد تا [[کفالت]] محمد ۸ ساله به ابوطالب سپرده شود. بر همین اساس، یکی از القاب [[محمد در کودکی]]، «[[یتیم ابوطالب]]» گزارش شده است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> با این وجود در ''[[انساب الاشراف]]'' گزارشی نقل شده است که بر اساس آن، عبدالمطلب کفالت محمد را به فرزندش [[زبیر بن عبدالمطلب|زبیر]] سپرد و پس از مرگ زبیر، ابوطالب عهده‌دار کفالت او شد؛ اما این گزارش با شواهد تاریخی سازگاری ندارد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> پس از آن، کفالت محمد به ابوطالب سپرده‌شد.<ref dir="ltr">{{پک|Rodinson|2002|ک=Muhammad: Prophet of Islam|ص=46|زبان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Montgomery Watt|1961|ک=Muhammad: Prophet and Statesman|ص=8|زبان=en}}</ref>


[[جعفر سبحانی|سبحانی]] در ''[[فروغ ابدیت]]''، از منابعی یاد می‌کند که ابوطالب را یکی از شرکت‌کنندگان در [[جنگ فجار]] به‌شمار آورده‌اند. در این جنگ که در [[ماه حرام|ماه‌های حرام]] صورت گرفته‌است. با این وجود [[یعقوبی]] در [[تاریخ یعقوبی|تاریخ خود]]، این گزارش‌ها را رد کرده‌است و معتقد است ابوطالب، [[بنی‌هاشم]] را از شرکت در این جنگ منع کرده‌بود.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۸}}</ref> در سال ۲۵ عام‌الفیل، سیل باعث تخریب خانه [[کعبه]] شده بود و همین امر سبب شد تا ابوطالب دستور بازسازی کعبه را با اموالی که پاک تلقی می‌شد، بدهد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> به گزارش [[ابن ابی‌الحدید]]، ابوطالب به عنوان داور در میان قبایل مکه فعالیت داشت و در داوری خویش به عدل رفتار می‌کرد. او اولین شخصی بود که قانون [[سوگند]] در [[شهادت]] برای [[اولیای دم]] را وضع کرد. او علاوه بر داوری، منصب سقایت [[حاجی|حاجیان]] را از پدرش عبدالمطلب به [[ارث]] برده بود؛ اما بعدها این منصب را در عوض دِینی به برادرش [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] سپرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> این منصب از مهمترین مناصب در میان قبایل قریش بود و عاملی مؤثر در نفوذ اجتماعی و سیاسی آن زمان محسوب می‌شد. پس از عبدالمطلب، این منصب به زبیر و پس از آن به ابوطالب محول شد. ابوطالب در سال اول عهده‌داری این منصب، ده هزار [[درهم]] از برادرش عباس [[وام]] گرفته و در این راه [[انفاق]] کرده‌است. در سال دوم ۱۵ هزار درهم وام ستاند و در سال سوم به جهت مشکلات مالی خود، از این کار واماند و این منصب را به عباس سپرد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>
[[جعفر سبحانی|سبحانی]] در ''[[فروغ ابدیت]]''، از منابعی یاد می‌کند که ابوطالب را یکی از شرکت‌کنندگان در [[جنگ فجار]] به‌شمار آورده‌اند. در این جنگ که در [[ماه حرام|ماه‌های حرام]] صورت گرفته است. با این وجود [[یعقوبی]] در [[تاریخ یعقوبی|تاریخ خود]]، این گزارش‌ها را رد کرده است و معتقد است ابوطالب، [[بنی‌هاشم]] را از شرکت در این جنگ منع کرده‌بود.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۸}}</ref> در سال ۲۵ عام‌الفیل، سیل باعث تخریب خانه [[کعبه]] شده بود و همین امر سبب شد تا ابوطالب دستور بازسازی کعبه را با اموالی که پاک تلقی می‌شد، بدهد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> به گزارش [[ابن ابی‌الحدید]]، ابوطالب به عنوان داور در میان قبایل مکه فعالیت داشت و در داوری خویش به عدل رفتار می‌کرد. او اولین شخصی بود که قانون [[سوگند]] در [[شهادت]] برای [[اولیای دم]] را وضع کرد. او علاوه بر داوری، منصب سقایت [[حاجی|حاجیان]] را از پدرش عبدالمطلب به [[ارث]] برده بود؛ اما بعدها این منصب را در عوض دِینی به برادرش [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] سپرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> این منصب از مهم‌ترین مناصب در میان قبایل قریش بود و عاملی مؤثر در نفوذ اجتماعی و سیاسی آن زمان محسوب می‌شد. پس از عبدالمطلب، این منصب به زبیر و پس از آن به ابوطالب محول شد. ابوطالب در سال اول عهده‌داری این منصب، ده هزار [[درهم]] از برادرش عباس [[وام]] گرفته و در این راه [[انفاق]] کرده است. در سال دوم ۱۵ هزار درهم وام ستاند و در سال سوم به جهت مشکلات مالی خود، از این کار واماند و این منصب را به عباس سپرد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>


ابوطالب، همچون سایر بزرگان مکه، به شغل تجارت مشغول بود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس گزارش [[محمد بن جریر طبری|طبری]]، ابوطالب در یکی از سفرهای تجاری خود به [[شام (سرزمین)|شام]]، محمد را با خود همراه کرد.<ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش سبحانی، ابوطالب در ابتدا قصدی برای همراه کردن محمد نداشت و او را در مکه گذاشت و عده‌ای را بر او محافظ قرار داد؛ اما در لحظه حرکت کاروان [[قریش]] به سوی شام، ناراحتی محمد از فراغ ابوطالب سبب شد تا تصمیم ابوطالب در این خصوص تغییر کند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۸–۱۶۹}}</ref> در منابع اسلامی مانند ''[[سیره ابن اسحاق]]'' و ''[[تاریخ طبری]]'' نقل شده‌است که در این سفر، ابوطالب با [[بحیرا سرجیوس|بَحیرا سرجیوس]] (یک [[راهب]] مسیحی) دیدار کرد و بشارت پیامبری محمد را از وی شنید.<ref>{{پک|ساواری|۱۳۴۹|ک=ستاره‌ای که در مکه درخشید|ص=۱۴}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Abel|1986|ف=Baḥirā|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Rodinson|2002|ک=Muhammad: Prophet of Islam|ص=47|زبان=en}}</ref> [[ابن هشام]] گزارش می‌کند که ابوطالب پس از ملاقات با بحیرا در در [[بصری (شهر)|بصری]]، از همان منطقه به سمت [[مکه]] بازگشت و ادامه سفر را لغو کرد. منابع در اینکه ابوطالب محمد را به همراه گروهی به مکه بازگرداند یا آنکه خودش محمد را تا مکه همراهی کرد، اختلاف نظر دارند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۹–۱۷۰}}</ref>
ابوطالب، همچون سایر بزرگان مکه، به شغل تجارت مشغول بود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس گزارش [[محمد بن جریر طبری|طبری]]، ابوطالب در یکی از سفرهای تجاری خود به [[شام (سرزمین)|شام]]، محمد را با خود همراه کرد.<ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش سبحانی، ابوطالب در ابتدا قصدی برای همراه کردن محمد نداشت و او را در مکه گذاشت و عده‌ای را بر او محافظ قرار داد؛ اما در لحظه حرکت کاروان [[قریش]] به سوی شام، ناراحتی محمد از فراغ ابوطالب سبب شد تا تصمیم ابوطالب در این خصوص تغییر کند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۸–۱۶۹}}</ref> در منابع اسلامی مانند ''[[سیره ابن اسحاق]]'' و ''[[تاریخ طبری]]'' نقل شده است که در این سفر، ابوطالب با [[بحیرا سرجیوس|بَحیرا سرجیوس]] (یک [[راهب]] مسیحی) دیدار کرد و بشارت پیامبری محمد را از وی شنید.<ref>{{پک|ساواری|۱۳۴۹|ک=ستاره‌ای که در مکه درخشید|ص=۱۴}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Abel|1986|ف=Baḥirā|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Rodinson|2002|ک=Muhammad: Prophet of Islam|ص=47|زبان=en}}</ref> [[ابن هشام]] گزارش می‌کند که ابوطالب پس از ملاقات با بحیرا در در [[بصری (شهر)|بصری]]، از همان منطقه به سمت [[مکه]] بازگشت و ادامه سفر را لغو کرد. منابع در اینکه ابوطالب محمد را به همراه گروهی به مکه بازگرداند یا آنکه خودش محمد را تا مکه همراهی کرد، اختلاف نظر دارند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۶۹–۱۷۰}}</ref>


[[محمدباقر مجلسی]] در ''[[بحارالانوار]]'' گزارشی را نقل می‌کند که بر اساس آن ابوطالب با توجه به اوضاع اقتصادی محمد، به او پیشنهاد داد تا خود را به عنوان امین، به [[خدیجه]] که به دنبال امینی برای امور تجاری خود می‌گشت معرفی نماید.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۸۵–۱۸۶}}</ref> از ابوطالب در ماجرای [[ازدواج محمد با خدیجه]]، در موارد متعددی گزارش شده‌است. محمد در ابتدای امر برای ازدواج با خدیجه، با ابوطالب مشورت‌هایی را داشته‌است و پس از موافقت عمویش، اقدام به برگزاری مجلس عقد و ازدواج کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۹۳}}</ref> به گزارش یعقوبی، ابوطالب [[خطبه عقد]] و [[ازدواج محمد و خدیجه]] را خوانده‌است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> حمایت‌های ابوطالب از محمد، تا پس از [[مبعث|بعثت محمد]] نیز ادامه داشت.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>
[[محمدباقر مجلسی]] در ''[[بحارالانوار]]'' گزارشی را نقل می‌کند که بر اساس آن ابوطالب با توجه به اوضاع اقتصادی محمد، به او پیشنهاد داد تا خود را به عنوان امین، به [[خدیجه]] که به دنبال امینی برای امور تجاری خود می‌گشت معرفی نماید.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۸۵–۱۸۶}}</ref> از ابوطالب در ماجرای [[ازدواج محمد با خدیجه]]، در موارد متعددی گزارش شده است. محمد در ابتدای امر برای ازدواج با خدیجه، با ابوطالب مشورت‌هایی را داشته است و پس از موافقت عمویش، اقدام به برگزاری مجلس عقد و ازدواج کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۹۳}}</ref> به گزارش یعقوبی، ابوطالب [[خطبه عقد]] و [[ازدواج محمد و خدیجه]] را خوانده است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> حمایت‌های ابوطالب از محمد، تا پس از [[مبعث|بعثت محمد]] نیز ادامه داشت.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>


=== پس از بعثت تا مرگ ===
=== پس از بعثت تا مرگ ===
پس از [[مبعث|بعثت محمد]] به پیامبری، ابوطالب با پذیرش اسلام از جانب فرزندش علی، مخالفتی نشان نداد و در عوض، [[علی بن ابی‌طالب|علی]] را به پشتیبانی از محمد توصیه کرد. ابوطالب از پشتیبانی خودش نیز نسبت به محمد، به پیامبر اسلام اطمینان داد. [[قریش|قریشیان]] مخالف محمد، از ابوطالب تقاضاهایی چون بازداشتن محمد از ادعای پیامبری‌اش و درخواست [[مباهله]] داشتند، اما ابوطالب با آنان مخالفت می‌کرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بنابر آنچه در ''[[تاریخ طبری]]''، ''[[تاریخ کامل]]'' و [[مسند احمد بن حنبل|''مسند احمد'']] آمده‌است، محمد در جلسه‌ای که با اقوام خود برای دعوت علنی به اسلام تدارک دیده‌بود، علی را به عنوان وصی خود معرفی کرد و پیروی از او را بر همگان لازم دانست. پس از این سخن بود که جمعی از حضار، با لحنی طعنه‌آمیز خطاب به ابوطالب گفتند: «محمد دستور داد تا از پسرت پیروی کنی و از او فرمان ببری و او را بزرگ خود قرار داد.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۵۳}}</ref> پس از دعوت علنی محمد، فشارهای قریش بر ابوطالب افزایش یافت.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>
پس از [[مبعث|بعثت محمد]] به پیامبری، ابوطالب با پذیرش اسلام از جانب فرزندش علی، مخالفتی نشان نداد و در عوض، [[علی بن ابی‌طالب|علی]] را به پشتیبانی از محمد توصیه کرد. ابوطالب از پشتیبانی خودش نیز نسبت به محمد، به پیامبر اسلام اطمینان داد. [[قریش|قریشیان]] مخالف محمد، از ابوطالب تقاضاهایی چون بازداشتن محمد از ادعای پیامبری‌اش و درخواست [[مباهله]] داشتند، اما ابوطالب با آنان مخالفت می‌کرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بنابر آنچه در ''[[تاریخ طبری]]''، ''[[تاریخ کامل]]'' و [[مسند احمد بن حنبل|''مسند احمد'']] آمده است، محمد در جلسه‌ای که با اقوام خود برای دعوت علنی به اسلام تدارک دیده‌بود، علی را به عنوان وصی خود معرفی کرد و پیروی از او را بر همگان لازم دانست. پس از این سخن بود که جمعی از حضار، با لحنی طعنه‌آمیز خطاب به ابوطالب گفتند: «محمد دستور داد تا از پسرت پیروی کنی و از او فرمان ببری و او را بزرگ خود قرار داد.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۵۳}}</ref> پس از دعوت علنی محمد، فشارهای قریش بر ابوطالب افزایش یافت.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>


مخالفان محمد سه مرتبه برای منصرف کردن ابوطالب از حمایت‌هایش از محمد و منصرف کردن برادرزاده‌اش از ادعاهایش، با او جلسه برگزار کردند اما در هر بار، او حمایت خود را از محمد اعلان کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۶۱}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در یکی از ملاقات‌های قریش با ابوطالب، به او پیشنهاد شد تا در ازای تسلیم کردن محمد به مخالفانش، [[عماره بن ولید|عمارة بن ولید]] که جوانی زیبارو و با ذکاوت بود را به [[فرزندخواندگی]] خویش درآورد؛<ref group="یادداشت">در عصر جاهلیت اعراب و پیش از ظهور اسلام، اعراب نسبت به پسران اهمیت ویژه‌ای قائل بودند و بر همین اساس، قبیله‌ای که در خود پسر نداشت و یا تعداد پسرانش کم بود، به وسیله فرزندخواندگی، پسرانی را به خانواده و قبیله خود می‌افزود. در این رسم، پس از توافق و تراضی طرفین، در یک مکان عمومی نسبت فرزندخواندگی بین دو فرد اعلان می‌شد و پس از آن، فرزندخوانده، تمام حقوق مادی و معنوی فرزند واقعی را کسب می‌کرد. (رک: {{پک|عالمی طامه|۱۳۸۷|ف=عقد فرزندخواندگی|ک=تحقیقات حقوقی}}) بر همین اساس، قریش چنین پنداشتند که ابوطالب، محمد را به فرزندخواندگی خود برگزیده‌است، به همین خاطر، بهترین فرد در قریش را عماره یافتند و او را به نزد ابوطالب برده و درخواست کردند که ابوطالب، عماره را به فرزندخواندگی برگزیند و در قبالش، محمد را به قریش بسپارد. (رک: {{پک|سبحانی|۱۳۴۰|ف=شکایت‌های قریش|ک=مکتب اسلام}})</ref> اما ابوطالب از این پیشنهاد قریش سخت برآشفت و بر اساس گزارشی از ''[[تاریخ طبری]]''، [[معطم بن عدی]] را که حامی این پیشنهاد بود، به [[قتل]] تهدید کرد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> ابوطالب همچنین برای حفاظت محمد از آزار و اذیت‌های قریش، گروهی را به عنوان حلقه دفاعی از محمد تشکیل داد که اعضاء آن از میان بنی‌هاشم بودند. در این میان [[ابولهب]] از دعوت ابوطالب سربازد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۶۴}}</ref> گیبون دلیل این مخالفت قریشیان با محمد را حسادت ورزی به جایگاه بنی‌هاشم می‌داند.<ref dir=ltr>{{پک|Gibbon|1952|ک=the decline and fall of the Roman|ص=۲۳۵|ج=۲|زبان=en}}</ref>
مخالفان محمد سه مرتبه برای منصرف کردن ابوطالب از حمایت‌هایش از محمد و منصرف کردن برادرزاده‌اش از ادعاهایش، با او جلسه برگزار کردند اما در هر بار، او حمایت خود را از محمد اعلان کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۶۱}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در یکی از ملاقات‌های قریش با ابوطالب، به او پیشنهاد شد تا در ازای تسلیم کردن محمد به مخالفانش، [[عماره بن ولید|عمارة بن ولید]] که جوانی زیبارو و با ذکاوت بود را به [[فرزندخواندگی]] خویش درآورد؛<ref group="یادداشت">در عصر جاهلیت اعراب و پیش از ظهور اسلام، اعراب نسبت به پسران اهمیت ویژه‌ای قائل بودند و بر همین اساس، قبیله‌ای که در خود پسر نداشت یا تعداد پسرانش کم بود، به وسیله فرزندخواندگی، پسرانی را به خانواده و قبیله خود می‌افزود. در این رسم، پس از توافق و تراضی طرفین، در یک مکان عمومی نسبت فرزندخواندگی بین دو فرد اعلان می‌شد و پس از آن، فرزندخوانده، تمام حقوق مادی و معنوی فرزند واقعی را کسب می‌کرد. (رک: {{پک|عالمی طامه|۱۳۸۷|ف=عقد فرزندخواندگی|ک=تحقیقات حقوقی}}) بر همین اساس، قریش چنین پنداشتند که ابوطالب، محمد را به فرزندخواندگی خود برگزیده است، به همین خاطر، بهترین فرد در قریش را عماره یافتند و او را به نزد ابوطالب برده و درخواست کردند که ابوطالب، عماره را به فرزندخواندگی برگزیند و در قبالش، محمد را به قریش بسپارد. (رک: {{پک|سبحانی|۱۳۴۰|ف=شکایت‌های قریش|ک=مکتب اسلام}})</ref> اما ابوطالب از این پیشنهاد قریش سخت برآشفت و بر اساس گزارشی از ''[[تاریخ طبری]]''، [[معطم بن عدی]] را که حامی این پیشنهاد بود، به [[قتل]] تهدید کرد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> ابوطالب همچنین برای حفاظت محمد از آزار و اذیت‌های قریش، گروهی را به عنوان حلقه دفاعی از محمد تشکیل داد که اعضاء آن از میان بنی‌هاشم بودند. در این میان [[ابولهب]] از دعوت ابوطالب سربازد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۶۴}}</ref> گیبون دلیل این مخالفت قریشیان با محمد را حسادت ورزی به جایگاه بنی‌هاشم می‌داند.<ref dir="ltr">{{پک|Gibbon|1952|ک=the decline and fall of the Roman|ص=۲۳۵|ج=۲|زبان=en}}</ref>


در سال هفتم پس از بعثت<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا محمد را به قتل برسانند اما در این خصوص با مخالفت ابوطالب مواجه شدند و به همین دلیل از تصمیمشان منصرف شدند. قریشیان در نهایت تحریم‌هایی علیه بنی‌هاشم وضع کردند. این تحریم‌ها هرگونه رابطه فردی و اجتماعی با بنی‌هاشم را ممنوع می‌دانست. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به [[شعب ابی‌طالب]] شهرت یافت، جمع کرد. از میان بنی‌هاشم، جز ابولهب، همگی نسبت به کشتن محمد، اعلان مخالفت کردند و همین امر سبب شد تا ابوطالب در وصف و مدح آنان شعری بسراید.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> شعب ابی‌طالب مکانی مسکونی بود که خانه‌های کوچک با سایه‌بان‌های مختصر داشت. ابوطالب برای اینکه به مسلمانان در این منطقه حمله غافلگیرانه صورت نگیرد، دیده‌بان‌هایی را بر بلندی‌های منطقه گماشت. این [[محاصره اقتصادی محمد|محاصره اقتصادی]]، سه سال به طول انجامید.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۴۲}}</ref>
در سال هفتم پس از بعثت<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا محمد را به قتل برسانند اما در این خصوص با مخالفت ابوطالب مواجه شدند و به همین دلیل از تصمیمشان منصرف شدند. قریشیان در نهایت تحریم‌هایی علیه بنی‌هاشم وضع کردند. این تحریم‌ها هرگونه رابطه فردی و اجتماعی با بنی‌هاشم را ممنوع می‌دانست. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به [[شعب ابی‌طالب]] شهرت یافت، جمع کرد. از میان بنی‌هاشم، جز ابولهب، همگی نسبت به کشتن محمد، اعلان مخالفت کردند و همین امر سبب شد تا ابوطالب در وصف و مدح آنان شعری بسراید.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> شعب ابی‌طالب مکانی مسکونی بود که خانه‌های کوچک با سایه‌بان‌های مختصر داشت. ابوطالب برای اینکه به مسلمانان در این منطقه حمله غافلگیرانه صورت نگیرد، دیده‌بان‌هایی را بر بلندی‌های منطقه گماشت. این [[محاصره اقتصادی محمد|محاصره اقتصادی]]، سه سال به طول انجامید.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۴۲}}</ref>


در [[ماجرای شعب ابی‌طالب]] که بنی‌هاشم دچار تحریم اقتصادی شدند، بنی‌امیه تلاش‌هایی را برای همراه‌سازی دیگر طایفه‌های قریش برای مخالفت با بنی‌هاشم انجام داد.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref> در نهایت ابوطالب به همراه دو نفر از اهالی شعب، پس از این که محمد به آنها در مورد نابودی نامه سران قریش توسط [[موریانه]]‌ها اطلاع داد، نزد سران قریش رفتند و درخواست مشاهده عهدنامه را کردند. پس از آن ابوطالب گفت: برادرزاده‌ام از طرف خدای خویش خبری دریافت کرده‌است که عهدنامه توسط موریانه‌ها از بین رفته‌است؛ اگر سخنش راست باشد، این محاصره اقتصادی را پایان دهید و اگر دروغ باشد، من محمد را به شما تسلیم می‌کنم. با وجود آنکه متن عهدنامه را موریانه‌ها خورده بودند، اما محاصره اقتصادی تا مدتی پس از آن همچنان پابرجا بود.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۴۵–۳۴۶}}</ref> ابوطالب همراه مسلمانان در شعب ابی‌طالب ماند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> او چندی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان درگذشت.<ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> پس از مرگ ابوطالب، محمد مورد تهدید و عداوت‌های قریش واقع شد و چندین بار مورد سوء قصد و توهین قرار گرفت. محمد در این خصوص خطاب به یکی از دخترانش می‌گوید: «تا ابوطالب زنده بود، قریش موفق نشدند دربارهٔ من کار ناگواری انجام دهند.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۸۳–۳۸۴}}</ref>
در [[ماجرای شعب ابی‌طالب]] که بنی‌هاشم دچار تحریم اقتصادی شدند، بنی‌امیه تلاش‌هایی را برای همراه‌سازی دیگر طایفه‌های قریش برای مخالفت با بنی‌هاشم انجام داد.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref> در نهایت ابوطالب به همراه دو نفر از اهالی شعب، پس از این که محمد به آنها در مورد نابودی نامه سران قریش توسط [[موریانه]]‌ها اطلاع داد، نزد سران قریش رفتند و درخواست مشاهده عهدنامه را کردند. پس از آن ابوطالب گفت: برادرزاده‌ام از طرف خدای خویش خبری دریافت کرده است که عهدنامه توسط موریانه‌ها از بین رفته است؛ اگر سخنش راست باشد، این محاصره اقتصادی را پایان دهید و اگر دروغ باشد، من محمد را به شما تسلیم می‌کنم. با وجود آنکه متن عهدنامه را موریانه‌ها خورده بودند، اما محاصره اقتصادی تا مدتی پس از آن همچنان پابرجا بود.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۴۵–۳۴۶}}</ref> ابوطالب همراه مسلمانان در شعب ابی‌طالب ماند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> او چندی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان درگذشت.<ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> پس از مرگ ابوطالب، محمد مورد تهدید و عداوت‌های قریش واقع شد و چندین بار مورد سوء قصد و توهین قرار گرفت. محمد در این خصوص خطاب به یکی از دخترانش می‌گوید: «تا ابوطالب زنده بود، قریش موفق نشدند دربارهٔ من کار ناگواری انجام دهند.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۸۳–۳۸۴}}</ref>


== درگذشت و آرامگاه ==
== درگذشت و آرامگاه ==
خط ۷۲: خط ۷۲:
}}
}}


تاریخ درگذشت ابوطالب، سال ۱۰ بعثت مصادف با ۶۲۰ - ۶۱۹ میلادی گزارش شده‌است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> سن وی در هنگام درگذشت، بین هشتاد تا نود سال تخمین زده می‌شود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر پایه گزارش‌هایی او تا ۹۰ سالگی زنده بود.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده‌است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و [[خدیجه]] در این سال دچار اختلافند.<ref>{{پک|رسولی محلاتی|۱۳۶۸|ک=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام|ف=وفات ابوطالب و خدیجه}}</ref> درگذشت ابوطالب کمی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان توسط قریش و در ماه‌های [[ذیقعده]] یا [[شوال]] گزارش شده‌است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> واقدی در گزارشش درگذشت ابوطالب را به شوال سال ۱۰ ه‍.ق گزارش می‌کند.<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۲|ج=۶}}</ref> در ''[[سیره حلبی]]'' و ''[[تاریخ الخمیس]]'' آمده‌است که ابوطالب در بستر بیماری، به حمایت و پیروی از محمد سفارش کرد و تبعیت از محمد را مایه سعادتمندی دانست.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۴}}</ref> به گزارش [[ابن هشام|ابن‌هشام]] در [[سیره ابن هشام|سیره خویش]]، محمد پس از درگذشت ابوطالب، در توصیف او گفت: «مصیبتی که قریش بر من در هنگام دعوت به اسلام بر من روا داشتند، کمتر از مصیبت از دست دادن ابوطالب بود، ابوطالب در جریان دعوتم، بازو و نگهدار من بود و تا زمانی که ابوطالب زنده بود، قریشیان نمی‌توانستند مرا اذیت کنند.»<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> با درگذشت ابوطالب به عنوان رهبر خاندان [[بنی‌هاشم]]، رهبری این خاندان به [[ابولهب]] که دشمن دیرینه محمد بود، سپرده شد.<ref dir=ltr>{{پک|Welch|1993|ف=Muḥammad|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=MuḥammadWelch}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Momen|1987|ک=An Introduction to Shi'i Islam|ص=4|زبان=en}}</ref> پس از مرگ او، فرزندش [[علی بن ابی‌طالب|علی]] دستور داد تا به جایش [[حج]] به جا آورند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref>
تاریخ درگذشت ابوطالب، سال ۱۰ بعثت مصادف با ۶۲۰–۶۱۹ میلادی گزارش شده است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> سن وی در هنگام درگذشت، بین هشتاد تا نود سال تخمین زده می‌شود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر پایه گزارش‌هایی او تا ۹۰ سالگی زنده بود.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و [[خدیجه]] در این سال دچار اختلافند.<ref>{{پک|رسولی محلاتی|۱۳۶۸|ک=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام|ف=وفات ابوطالب و خدیجه}}</ref> درگذشت ابوطالب کمی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان توسط قریش و در ماه‌های [[ذیقعده]] یا [[شوال]] گزارش شده است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> واقدی در گزارشش درگذشت ابوطالب را به شوال سال ۱۰ ه‍.ق گزارش می‌کند<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۶۲|ج=۶}}</ref> اما منابع دیگر به نقل از ابن‌عباس از ۲۶ رجب نیز سخن به میان آورده‌اند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> در ''[[سیره حلبی]]'' و ''[[تاریخ الخمیس]]'' آمده است که ابوطالب در بستر بیماری، به حمایت و پیروی از محمد سفارش کرد و تبعیت از محمد را مایه سعادتمندی دانست.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۴}}</ref> به گزارش [[ابن هشام|ابن‌هشام]] در [[سیره ابن هشام|سیره خویش]]، محمد پس از درگذشت ابوطالب، در توصیف او گفت: «مصیبتی که قریش بر من در هنگام دعوت به اسلام بر من روا داشتند، کمتر از مصیبت از دست دادن ابوطالب بود، ابوطالب در جریان دعوتم، بازو و نگهدار من بود و تا زمانی که ابوطالب زنده بود، قریشیان نمی‌توانستند مرا اذیت کنند.»<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> با درگذشت ابوطالب به عنوان رهبر خاندان [[بنی‌هاشم]]، رهبری این خاندان به [[ابولهب]] که دشمن دیرینه محمد بود، سپرده شد.<ref dir="ltr">{{پک|Welch|1993|ف=Muḥammad|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=MuḥammadWelch}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Momen|1987|ک=An Introduction to Shi'i Islam|ص=4|زبان=en}}</ref> پس از مرگ او، فرزندش [[علی بن ابی‌طالب|علی]] دستور داد تا به جایش [[حج]] به جا آورند.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref>


=== دفن و آرامگاه ===
=== دفن و آرامگاه ===
به گزارش ابن ابی‌الحدید [[معتزله|معتزلی]]، پس از رسیدن خبر درگذشت ابوطالب به محمد، او سخت گریست و به علی دستور داد تا ابوطالب را [[غسل]] دهند و [[کفن]] و [[خاک‌سپاری|دفن]] نمایند. محمد پس از آن برای ابوطالب طلب مغفرت کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref> شبیه به این روایت را واقدی از ابن سعد گزارش کرده‌است.<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۵۹|ج=۶}}</ref> این گزارش با کمی تفاوت در منابعی چون ''[[تفسیر قمی|تفسیر علی بن ابراهیم،]]'' ''[[الأمالی (صدوق)|امالی صدوق]]''، ''[[فصول المختار]]''، [[تذکره الخواص|''تذکرة الخواص'']]، ''[[سیره حلبیه]]''، ''[[طبقات الکبری|طبقات کبری]]''، ''[[تاریخ بغداد]]''، ''[[البدایة و النهایة|بدایة و النهایه]]'' و ''[[طرائف]]'' گزارش شده‌است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۲|ص=۸۸}}</ref> او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه به خاک سپردند که امروزه نزد ایرانیان به [[گورستان ابوطالب|قبرستان ابوطالب]] مشهور است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>
به گزارش ابن ابی‌الحدید [[معتزله|معتزلی]]، پس از رسیدن خبر درگذشت ابوطالب به محمد، او سخت گریست و به علی دستور داد تا ابوطالب را [[غسل]] دهند و [[کفن]] و [[خاک‌سپاری|دفن]] نمایند. محمد پس از آن برای ابوطالب طلب مغفرت کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref> شبیه به این روایت را واقدی از ابن سعد گزارش کرده است.<ref>{{پک|مرعشی نجفی|۱۴۳۰|ک=موسوعه الامامه|ص=۵۹|ج=۶}}</ref> این گزارش با کمی تفاوت در منابعی چون ''[[تفسیر قمی|تفسیر علی بن ابراهیم،]]'' ''[[الأمالی (صدوق)|امالی صدوق]]''، ''[[فصول المختار]]''، [[تذکره الخواص|''تذکرة الخواص'']]، ''[[سیره حلبیه]]''، ''[[طبقات الکبری|طبقات کبری]]''، ''[[تاریخ بغداد]]''، ''[[البدایة و النهایة|بدایة و النهایه]]'' و ''[[طرائف]]'' گزارش شده است.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۸|ک=الصحیح من سیرة الامام علی|ج=۲|ص=۸۸}}</ref> او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه به خاک سپردند که امروزه نزد ایرانیان به [[گورستان ابوطالب|قبرستان ابوطالب]] مشهور است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>


== همسر و فرزندان ==
== همسر و فرزندان ==
در کتاب ''[[ریاض الانساب]]''، برای ابوطالب، چهار پسر به نام‌های [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]]، [[عقیل بن ابی‌طالب|عقیل]]، [[جعفر بن ابی‌طالب|جعفر]] و [[علی بن ابی‌طالب|علی]] گزارش شده‌است که هر کدام ۱۰ سال با دیگری فاصله سنی داشتند.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref> در ''[[طبقات ابن سعد]]''، تعداد فرزندان ابوطالب ۴ پسر و سه دختر گزارش شده‌است که همگی از [[فاطمه بنت اسد]] به دنیا آمده‌اند. هرچند [[محمد بن سعد بن منیع|ابن سعد]] زن دیگری را به نام [[عله]] به ابوطالب نسبت می‌دهد که برایش پسری به نام [[طلیق بن ابی‌طالب|طلیق]] به دنیا آورد.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> بزرگترینِ این فرزندان، [[طالب بن ابوطالب|طالب]] است که از زندگی او اطلاعات دقیقی گزارش نشده‌است و تنها ابن سعد از حضورش به اکراه در جنگ [[غزوه بدر|بدر]] و در مقابل سپاه اسلام خبر داده‌است و پس از آن جنگ نیز ناپدید شد. او نه از کشته‌شدگان و نه از اسیران بدر بود و در سپاه قریش که به مکه بازگشت نیز حضور نداشت. از طالب برای ابوطالب نسلی باقی نماند. عقیل فرزند دوم ابوطالب بود که او نیز همچون طالب در جنگ بدر شرکت کرد و اسیر شد و در نهایت با [[فدیه]] [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] آزاد شد. از او فرزندان بسیاری گزارش شده‌است. [[جعفر بن ابوطالب|جعفر]] فرزند دیگر ابوطالب که به جعفر طیار شهره است، سی و دومین مسلمان و رئیس مهاجرین مسلمان به [[اتیوپی|حبشه]] بود. از وی نیز فرزندان بسیاری باقی ماند. علی، کوچکترین پسر ابوطالب بود. از ابوطالب سه دختر باقی ماند به نام‌های [[ام هانی بنت ابیطالب|ام‌هانی]] (هند یا فاخته)، [[جمانه دختر ابی‌طالب|جمانه]] و [[ریطه دختر ابوطالب|ام‌طالب]] (ریطه).<ref>{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref> شأن و جایگاه بنی‌هاشم سبب شد تا بر اساس [[فقه|فقه اسلامی]]، بنی‌هاشم از تصرف در [[صدقه|صدقات]] منع بشوند.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref>
در کتاب ''[[ریاض الانساب]]''، برای ابوطالب، چهار پسر به نام‌های [[طالب بن ابی‌طالب|طالب]]، [[عقیل بن ابی‌طالب|عقیل]]، [[جعفر بن ابی‌طالب|جعفر]] و [[علی بن ابی‌طالب|علی]] گزارش شده است که هر کدام ۱۰ سال با دیگری فاصله سنی داشتند.<ref>{{پک|حسینی بهارانچی|۱۳۹۹|ک=اول من اسلم|ص=۴}}</ref> در ''[[طبقات ابن سعد]]''، تعداد فرزندان ابوطالب ۴ پسر و سه دختر گزارش شده است که همگی از [[فاطمه بنت اسد]] به دنیا آمده‌اند. هرچند [[محمد بن سعد بن منیع|ابن سعد]] زن دیگری را به نام [[عله]] به ابوطالب نسبت می‌دهد که برایش پسری به نام [[طلیق بن ابی‌طالب|طلیق]] به دنیا آورد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> نام دختران او را [[ام هانی بنت ابیطالب|ام‌هانی]] (هند یا فاخته)، [[جمانه دختر ابی‌طالب|جمانه]] و [[ریطه دختر ابوطالب|ام‌طالب]] (ریطه) گزارش کرده‌اند.<ref name=":3" /><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بزرگترینِ این فرزندان، [[طالب بن ابوطالب|طالب]] است که از زندگی او اطلاعات دقیقی گزارش نشده است و تنها ابن سعد از حضورش به اکراه در جنگ [[غزوه بدر|بدر]] و در مقابل سپاه اسلام خبر داده است و پس از آن جنگ نیز ناپدید شد. او نه از کشته‌شدگان و نه از اسیران بدر بود و در سپاه قریش که به مکه بازگشت نیز حضور نداشت. از طالب برای ابوطالب نسلی باقی نماند. عقیل فرزند دوم ابوطالب بود که او نیز همچون طالب در جنگ بدر شرکت کرد و اسیر شد و در نهایت با [[فدیه]] [[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] آزاد شد. از او فرزندان بسیاری گزارش شده است. [[جعفر بن ابوطالب|جعفر]] فرزند دیگر ابوطالب که به جعفر طیار شهره است، سی و دومین مسلمان و رئیس مهاجرین مسلمان به [[اتیوپی|حبشه]] بود. از وی نیز فرزندان بسیاری باقی ماند. علی، کوچک‌ترین پسر ابوطالب بود.<ref name=":3">{{پک|رفیعی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=آل ابی‌طالب}}</ref> شأن و جایگاه بنی‌هاشم سبب شد تا بر اساس [[فقه|فقه اسلامی]]، بنی‌هاشم از تصرف در [[صدقه|صدقات]] منع بشوند.<ref>{{پک|مهروش|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=بنی‌هاشم}}</ref>


محمد پس از ازدواج با خدیجه، تصمیم گرفت تا برای کمک به ابوطالب، علی بن ابی‌طالب را در خانه خود بزرگ نماید. جعفر بن ابی‌طالب را نیز عباس برای تربیت به خانه خود برد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> به گفته [[ابوالفرج اصفهانی]]، عباس، طالب را و [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]]، جعفر را به خانه خود برای تربیت بردند. [[جعفر سبحانی]] معتقد است هدف اصلی محمد از این اقدام، تربیت و پرورش علی تحت نظارت خودش بوده‌است.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۰۳}}</ref> زمانی که علی ۶ ساله بود، پدرش، ابوطالب که ریاست بنی‌هاشم را بر عهده داشت، دچار مشکل مالی شد. محمد که خود در کودکی تحت سرپرستی ابوطالب قرار گرفته بود و در این زمان سنش از ۳۰ سال گذشته بود، برای سبک کردن بار عائلهٔ وی به او پیشنهاد کرد که سرپرستی علی را او بر عهده بگیرد. ابوطالب پذیرفت و علی از کودکی در خانهٔ محمد، تحت نظر او قرار گرفت.<ref dir=ltr>{{پک|Veccia Vaglieri|1986|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> بنا به نوشتهٔ [[باقر شریف قرشی|شریف القرشی]]، ابوطالب از بین پسرانش «عقیل» را مقدم می‌داشت.<ref>{{پک|شریف القرشی|۱۳۹۵|ک=مسلم بن عقیل|ص=۵۱}}</ref>
محمد پس از ازدواج با خدیجه، تصمیم گرفت تا برای کمک به ابوطالب، علی بن ابی‌طالب را در خانه خود بزرگ نماید. جعفر بن ابی‌طالب را نیز عباس برای تربیت به خانه خود برد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> به گفته [[ابوالفرج اصفهانی]]، عباس، طالب را و [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]]، جعفر را به خانه خود برای تربیت بردند. [[جعفر سبحانی]] معتقد است هدف اصلی محمد از این اقدام، تربیت و پرورش علی تحت نظارت خودش بوده است.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۲۰۳}}</ref> زمانی که علی ۶ ساله بود، پدرش، ابوطالب که ریاست بنی‌هاشم را بر عهده داشت، دچار مشکل مالی شد. محمد که خود در کودکی تحت سرپرستی ابوطالب قرار گرفته بود و در این زمان سنش از ۳۰ سال گذشته بود، برای سبک کردن بار عائلهٔ وی به او پیشنهاد کرد که سرپرستی علی را او بر عهده بگیرد. ابوطالب پذیرفت و علی از کودکی در خانهٔ محمد، تحت نظر او قرار گرفت.<ref dir="ltr">{{پک|Veccia Vaglieri|1986|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> بنا به نوشتهٔ [[باقر شریف قرشی|شریف القرشی]]، ابوطالب از بین پسرانش «عقیل» را مقدم می‌داشت.<ref>{{پک|شریف القرشی|۱۳۹۵|ک=مسلم بن عقیل|ص=۵۱}}</ref>


== ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی ==
== ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی ==
خط ۸۸: خط ۸۸:
{{شیعه}}
{{شیعه}}


مسئله [[ایمان ابوطالب|ایمان یا شرک ابوطالب]]، از مسائل دیرینه و اختلافی بین [[شیعه]] و [[سنی]] بوده‌است<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> که منجر به بحث‌های طولانی در این خصوص شده‌است.<ref dir=ltr>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> به گزارش [[سید محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]]، اجماع [[اهل بیت]] پیامبر، منابع شیعی و برخی منابع اهل سنت، به ایمان ابوطالب اشاره دارند. در مقابل برخی منابع اهل سنت با ذکر روایاتی، گفته‌اند وی هرگز مسلمان نشده‌است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۹|ج=۷}}</ref>
مسئله [[ایمان ابوطالب|ایمان یا شرک ابوطالب]]، از مسائل دیرینه و اختلافی بین [[شیعه]] و [[سنی]] بوده است<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> که منجر به بحث‌های طولانی در این خصوص شده است.<ref dir="ltr">{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> این موضوع به قدری در بین این دو فرقه پر اهمیت است که از اختلافی تاریخی خارج و به اختلافی کلامی مبدل شده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> به گزارش [[سید محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]]، اجماع [[اهل بیت]] پیامبر، منابع شیعی و برخی منابع اهل سنت، به ایمان ابوطالب اشاره دارند. در مقابل برخی منابع اهل سنت با ذکر روایاتی، گفته‌اند وی هرگز مسلمان نشده است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۹|ج=۷}}</ref>


=== دیدگاه معتقدان به شرک ===
=== دیدگاه معتقدان به شرک ===
بیشتر [[سیره‌نویسان]] اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته‌است.<ref name=":0">{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش منابعی چون ''سیره ابن هشام''، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. با این وجود وی هیچگاه از حمایت محمد دریغ نکرد. حمایت‌های ابوطالب در مقابل هجمه‌های مشرکان مکه، از جانب مخالفان به جهت کفالت ابوطالب نسبت به محمد و رابطه فرزندخواندگی تلقی می‌شد. ابوطالب در نغز و ذم قریش شعری را نیز سروده‌است. گروهِ معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده‌است.<ref group="یادداشت">بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد.
بیشتر [[سیره‌نویسان]] اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته است.<ref name=":0">{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش منابعی چون ''سیره ابن هشام''، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. با این وجود وی هیچگاه از حمایت محمد دریغ نکرد. حمایت‌های ابوطالب در مقابل هجمه‌های مشرکان مکه، از جانب مخالفان به جهت کفالت ابوطالب نسبت به محمد و رابطه فرزندخواندگی تلقی می‌شد. ابوطالب در نغز و ذم قریش شعری را نیز سروده است. گروهِ معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده است.<ref group="یادداشت">بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد.


بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref name=":1">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس [[روایت مرسل|روایتی مرسل]] از [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ [[انعام (سوره)|انعام]]، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده‌است.<ref group="یادداشت">در آیه ۲۶ انعام آمده‌است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از ''[[صحیح بخاری]]'' و ''[[صحیح مسلم|مسلم]]''، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم [[ایمان ابوطالب]] نازل شده‌است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که [[ابوهریره]] آن را نقل کرده‌است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان [[وحشی بن حرب|وحشی]] — قاتل [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]]، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته‌است.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> [[جامی]]، شاعر [[حنفی]] مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده‌است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با [[ابولهب]] مقایسه کرده‌است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون [[میرحسین میبدی]] قرار گرفت.<ref>{{پک|ناصری|۱۳۸۰|ک=معرفت|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref>
بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref name=":1">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس [[روایت مرسل|روایتی مرسل]] از [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ [[انعام (سوره)|انعام]]، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده است.<ref group="یادداشت">در آیه ۲۶ انعام آمده است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از ''[[صحیح بخاری]]'' و ''[[صحیح مسلم|مسلم]]''، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم [[ایمان ابوطالب]] نازل شده است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که [[ابوهریره]] آن را نقل کرده است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان [[وحشی بن حرب|وحشی]] — قاتل [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]]، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته است.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> [[جامی]]، شاعر [[حنفی]] مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با [[ابولهب]] مقایسه کرده است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون [[میرحسین میبدی]] قرار گرفت.<ref>{{پک|ناصری|۱۳۸۰|ک=معرفت|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref>


=== دیدگاه معتقدان به ایمان ===
=== دیدگاه معتقدان به ایمان ===
معتقدان به ایمان ابوطالب، تعبیر و تفسیری را که از جانب منتقدین به ایمان ابوطالب برای آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] ارائه شده‌است، نمی‌پذیرند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> صدر، با گزارش این مطلب که زمان نزول سوره انعام، چند سال پس از درگذشت ابوطالب عنوان شده‌است؛ روایت مرسلی را که معتقدان به شرک ابوطالب در تفسیر آیه ۲۶ انعام به آن استناد کرده‌اند را مورد تردید قرار می‌دهد.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> به گزارش طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]''، این روایت توسط [[مقاتل]] و [[عطا]] نقل شده‌است و از چند جهت دچار اشتباه می‌باشد؛ اول آنکه این روایت با مضمون آیه خوانش ندارد، چرا که ضمیر موجود در آیه «و هم ینهون عنه و یناون عنه»، راجع به [[قرآن]] است و نه پیامبر اسلام. دوم آنکه روایات متعارض بسیاری در این خصوص گزارش شده‌است که ابوطالب از ایمان آورندگان به محمد بوده‌است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۷|ج=۷}}</ref>
معتقدان به ایمان ابوطالب، تعبیر و تفسیری را که از جانب منتقدین به ایمان ابوطالب برای آیات ۱۱۳ [[سوره توبه]] و ۵۶ [[سوره قصص]] ارائه شده است، نمی‌پذیرند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> صدر، با گزارش این مطلب که زمان نزول سوره انعام، چند سال پس از درگذشت ابوطالب عنوان شده است؛ روایت مرسلی را که معتقدان به شرک ابوطالب در تفسیر [[آیه ۲۶ انعام]] به آن استناد کرده‌اند را مورد تردید قرار می‌دهد.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> به گزارش طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]''، این روایت توسط [[مقاتل]] و [[عطا]] نقل شده است و از چند جهت دچار اشتباه می‌باشد؛ اول آنکه این روایت با مضمون آیه خوانش ندارد، چرا که ضمیر موجود در آیه «و هم ینهون عنه و یناون عنه»، راجع به [[قرآن]] است و نه پیامبر اسلام. دوم آنکه روایات متعارض بسیاری در این خصوص گزارش شده است که ابوطالب از ایمان آورندگان به محمد بوده است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۷|ج=۷}}</ref>


آذری‌نژاد در ''[[دانشنامه کلام اسلامی]]'' معتقد است که [[امویان|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی|بنی‌عباس]]، با هدف کاستن منزلت علی بن ابی‌طالب با اثبات شرک ابوطالب، در ترویج این عقید انگیزه مشترک داشته‌اند. در همین خصوص، [[سید بن طاووس]] در کتاب ''[[طرائف]]'' گزارش می‌کند که مخالفان — دانشمندان اهل سنت — در پذیرش اسلام هیچ‌کس همچون ابوطالب، سختگیری به خرج نداده‌اند؛ چرا که بر اساس روش معمول آنان، یک خبر واحد در اثبات ایمان و اسلام فرد، کفایت می‌کند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> با این وجود از میان فرقه‌های [[سنی]] مذهب، [[بلحی]] و [[ابوجعفر اسکافی]] از شیوخ [[معتزله]]، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به باور گلشنی در [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|''دایرة المعارف بزرگ اسلامی'']]، ابوطالب سیاست سکوت در مقابل دعوت پیامبر اسلام را پیش گرفت تا نفوذ کلامش در میان قوم، از بین نرود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>  
آذری‌نژاد در ''[[دانشنامه کلام اسلامی]]'' معتقد است که [[امویان|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی|بنی‌عباس]]، با هدف کاستن منزلت علی بن ابی‌طالب با اثبات شرک ابوطالب، در ترویج این عقید انگیزه مشترک داشته‌اند. در همین خصوص، [[سید بن طاووس]] در کتاب ''[[طرائف]]'' گزارش می‌کند که مخالفان — دانشمندان اهل سنت — در پذیرش اسلام هیچ‌کس همچون ابوطالب، سختگیری به خرج نداده‌اند؛ چرا که بر اساس روش معمول آنان، یک خبر واحد در اثبات ایمان و اسلام فرد، کفایت می‌کند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> با این وجود از میان فرقه‌های [[سنی]] مذهب، [[بلحی]] و [[ابوجعفر اسکافی]] از شیوخ [[معتزله]]، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به باور گلشنی در [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|''دایرة المعارف بزرگ اسلامی'']]، ابوطالب سیاست سکوت در مقابل دعوت پیامبر اسلام را پیش گرفت تا نفوذ کلامش در میان قوم، از بین نرود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>


مواضع عملی، گفتارها و شعرها و دیدگاه نزدیکان ابوطالب در خصوص او، از جمله دلایل برای اثبات ایمان ابوطالب در منابع شیعی است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>  
مواضع عملی، گفتارها و شعرها و دیدگاه نزدیکان ابوطالب در خصوص او، از جمله دلایل برای اثبات ایمان ابوطالب در منابع شیعی است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>


'''اقدامات'''
'''اقدامات'''


اقدامات حمایتی ابوطالب از جامعه نوبنیان مسلمانان و بالاخص پیامبر اسلام، از جمله مواضع عملی ابوطالب به حساب می‌آید. از این میان می‌توان به دعوت جعفر به خواندن نماز همراه با پیامبر، دعوت از فاطمه بنت اسد برای پذیرش اسلام، عدم همراهی با سران قریش در منصرف کردن محمد از ادعای پیامبری و تجلیل از تازه مسلمانان در اشعارش به عنوان مواضع عملی ابوطالب اشاره کرد.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش منابع شیعی، ابوطالب به اسلام گروید اما ایمانش را آشکار نمی‌کرد. بر این اساس ابوطالب با جایگاه اجتماعیش می‌توانست از مسلمانان حمایت نماید و در نصرت محمد او را همراهی کند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>  
اقدامات حمایتی ابوطالب از جامعه نوبنیان مسلمانان و بالاخص پیامبر اسلام، از جمله مواضع عملی ابوطالب به حساب می‌آید. از این میان می‌توان به دعوت جعفر به خواندن نماز همراه با پیامبر، دعوت از فاطمه بنت اسد برای پذیرش اسلام، عدم همراهی با سران قریش در منصرف کردن محمد از ادعای پیامبری و تجلیل از تازه مسلمانان در اشعارش به عنوان مواضع عملی ابوطالب اشاره کرد.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش منابع شیعی، ابوطالب به اسلام گروید اما ایمانش را آشکار نمی‌کرد. بر این اساس ابوطالب با جایگاه اجتماعیش می‌توانست از مسلمانان حمایت نماید و در نصرت محمد او را همراهی کند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>


'''گفتار و شعرها'''
'''گفتار و شعرها'''


ابن ابی‌الحدید معتزلی نیز با اشاره به اشعار منسوب به ابوطالب و با وجود اعتقاد به عدم تواتر در لفظ اشعار ابوطالب، آنها را در دلالت بر تصدیق ابوطالب نسبت به نبوت محمد، متواتر معنوی می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش طباطبایی، اشعار ابوطالب دلیلی دیگر برای اثبات ایمان اوست. در یکی از این اشعار ابوطالب در حمایت از محمد چنین سروده‌است:<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref><ref group="یادداشت">ترجمه شعر: «مگر نمی‌دانید که ما محمد را پیغمبری یافتیم مانند موسی، همان پیغمبری که در کتب آسمانی اسمش برده شده؟ مگر ما را نمی‌شناسید و نمی‌دانید که پدر ما هاشم، خود آماده دفاع از چنین فرزندی بود و وقتی هم که موفق به دیدارش نشد فرزندان خود را وصیت کرد به ضرب و طعن در برابرش.</ref>
ابن ابی‌الحدید معتزلی نیز با اشاره به اشعار منسوب به ابوطالب و با وجود اعتقاد به عدم تواتر در لفظ اشعار ابوطالب، آنها را در دلالت بر تصدیق ابوطالب نسبت به نبوت محمد، متواتر معنوی می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش طباطبایی، اشعار ابوطالب دلیلی دیگر برای اثبات ایمان اوست. در یکی از این اشعار ابوطالب در حمایت از محمد چنین سروده است:<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref><ref group="یادداشت">ترجمه شعر: «مگر نمی‌دانید که ما محمد را پیغمبری یافتیم مانند موسی، همان پیغمبری که در کتب آسمانی اسمش برده شده؟ مگر ما را نمی‌شناسید و نمی‌دانید که پدر ما هاشم، خود آماده دفاع از چنین فرزندی بود و وقتی هم که موفق به دیدارش نشد فرزندان خود را وصیت کرد به ضرب و طعن در برابرش.</ref>


{{شعر}}{{ب|ألم تعلموا أنا وجدنا محمدا|نبیا کموسی خط فی أول الکتب}}
{{شعر}}{{ب|ألم تعلموا أنا وجدنا محمدا|نبیا کموسی خط فی أول الکتب}}
خط ۱۱۴: خط ۱۱۴:
{{پایان شعر}}
{{پایان شعر}}


در میان فرزندان عبدالمطلب، حمزه از پیشگامان در پذیرش اسلام بود و ابوطالب در مدح او شعری را سرود و حمزه را در میان برادران ستود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> همچنین در مراسم ازدواج محمد و خدیجه، ابوطالب خطبه عقد آنان را خواند و در آن خطبه به جایگاه بالای مقام و نسب محمد و محرومیت او از هرگونه ثروتی اشاره کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۹۳}}</ref>  
در میان فرزندان عبدالمطلب، حمزه از پیشگامان در پذیرش اسلام بود و ابوطالب در مدح او شعری را سرود و حمزه را در میان برادران ستود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> همچنین در مراسم ازدواج محمد و خدیجه، ابوطالب خطبه عقد آنان را خواند و در آن خطبه به جایگاه بالای مقام و نسب محمد و محرومیت او از هرگونه ثروتی اشاره کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۹۳}}</ref>


'''نظرات اطرافیان'''
'''نظرات اطرافیان'''


جمهور علما و مفسران شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، با استناد به روایاتی از اهل بیت محمد، ابوطالب را مسلمان می‌دانند و مستند گروهی که ابوطالب را مشرک می‌دانند، روایاتی [[حدیث ضعیف|ضعیف]] و [[حدیث مرسل|مرسل]] دانسته‌اند.<ref name=":2">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> [[شیعه دوازده‌امامی|شیعیان امامیه]] و اکثر شیعیان [[زیدیه]] با استناد به اجماعی که به اهل‌بیت پیامبر اسلام نسبت می‌دهند، بر ایمان ابوطالب سخت پافشاری می‌کنند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> در همین خصوص، علی بن ابی‌طالب با سوگندی تأکید می‌کند که پدرش، مسلمان بوده‌است. او در روایتی دیگر، پدرش را صاحب مقام [[شفاعت]] می‌داند که می‌تواند تمام گناهکاران زمین را شفاعت نماید. [[جعفر صادق]] نیز در روایتی، ابوطالب را با [[اصحاب کهف|اصحاف کهف]] مقایسه می‌کند و کتمان ایمانش را، باعث اجری مضاعف برای او می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> همچنین طباطبایی روایتی را از [[عبدالله بن عمر]] به نقل از [[ابوبکر]] گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوبکر از اسلام آوردن ابوطالب خبر می‌دهد. بر اساس این روایت ابوبکر پیش از اسلام آوردن پدرش، چنین می‌گوید: «به خدائی که تو را به حق مبعوث کرد من آن روزی که ابوطالب اسلام آورد بیشتر خوشحال بودم تا امروز که پدرم اسلام می‌آورد.»<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref> [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی ک هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و [[فاطمه بنت اسد]] از اولین زنان مسلمان است و در [[ازدواج در اسلام|نکاح]] ابوطالب از دنیا رفت.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> دانشوران شیعه با توجه به روایتی که ابوطالب پس از درگذشتش به دستور محمد [[غسل میت|غسل]] داده شد و روایتی دیگر که او در بستر مرگ، [[شهادتین]] را به صدای آهسته ادا کرد، ایمان ابوطالب را معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>
جمهور علما و مفسران شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، با استناد به روایاتی از اهل بیت محمد، ابوطالب را مسلمان می‌دانند و مستند گروهی که ابوطالب را مشرک می‌دانند، روایاتی [[حدیث ضعیف|ضعیف]] و [[حدیث مرسل|مرسل]] دانسته‌اند.<ref name=":2">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> [[شیعه دوازده‌امامی|شیعیان امامیه]] و اکثر شیعیان [[زیدیه]] با استناد به اجماعی که به اهل‌بیت پیامبر اسلام نسبت می‌دهند، بر ایمان ابوطالب سخت پافشاری می‌کنند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> در همین خصوص، علی بن ابی‌طالب با سوگندی تأکید می‌کند که پدرش، مسلمان بوده است. او در روایتی دیگر، پدرش را صاحب مقام [[شفاعت]] می‌داند که می‌تواند تمام گناهکاران زمین را شفاعت نماید. [[جعفر صادق]] نیز در روایتی، ابوطالب را با [[اصحاب کهف|اصحاف کهف]] مقایسه می‌کند و کتمان ایمانش را، باعث اجری مضاعف برای او می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> همچنین طباطبایی روایتی را از [[عبدالله بن عمر]] به نقل از [[ابوبکر]] گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوبکر از اسلام آوردن ابوطالب خبر می‌دهد. بر اساس این روایت ابوبکر پیش از اسلام آوردن پدرش، چنین می‌گوید: «به خدائی که تو را به حق مبعوث کرد من آن روزی که ابوطالب اسلام آورد بیشتر خوشحال بودم تا امروز که پدرم اسلام می‌آورد.»<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref> [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و [[فاطمه بنت اسد]] از اولین زنان مسلمان است و در [[ازدواج در اسلام|نکاح]] ابوطالب از دنیا رفت.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> دانشوران شیعه با توجه به روایتی که ابوطالب پس از درگذشتش به دستور محمد [[غسل میت|غسل]] داده شد و روایتی دیگر که او در بستر مرگ، [[شهادتین]] را به صدای آهسته ادا کرد، ایمان ابوطالب را معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>


=== وصایت ===
=== وصایت ===
در منابع شیعی، روایاتی گواه بر [[وصایت|وصی]] و یکی از برگزیدگان ناشناخته (اصطفاء) بودن ابوطالب گزارش شده‌اند. در این خصوص، روایاتی از امامان دوازده‌گانه نقل شده‌است که انکار ایمان ابوطالب را مساوی با کفر بیان کرده‌اند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بنابر روایتی از [[موسی کاظم]]، ابوطالب از اوصیاء انبیاء معرفی می‌شود که در روز درگذشتش، وصایای انبیاء قبلی را به محمد تحویل داده‌است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> [[شیخ صدوق]] در بابی با عنوان «باب الاعتقاد فی آباء النبی» در کتاب ''[[الاعتقادات]]''، عبدالمطلب را یکی از حجج الهی و ابوطالب را وصی او گزارش کرده‌است.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref><ref>{{پک|پیشوایی|۱۳۸۲|ک=تاریخ اسلام|ص=۱۰۲}}</ref> علی بن ابی‌طالب نیز در روایتی، پدرش را دارای مقام [[شفاعت]] در [[رستاخیز|قیامت]] دانسته و پدرش را بر تمام خلائق برتری داده‌است. [[محمدباقر مجلسی]] نیز در ''[[بحارالانوار]]''، ابوطالب را یکی از اوصیاء [[ابراهیم]] می‌داند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بر اساس آنچه در ''[[سیره حلبی]]'' گزارش شده‌است، ابوطالب پیش از ظهور اسلام و در قحطسالی که بر مکه نمایان شده بود، محمد را برای طلب باران به نزدیکی کعبه می‌برد و در آنجا خدا را به حق و مقام برادرزاده‌اش قسم می‌داد و باران می‌طلبید. بر اساس این گزارش، پس از دعای ابوطالب، چیزی نگشت تا باران شروع به باریدن گرفت.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۵۲}}</ref> ابوطالب در اعتقادات [[اسماعیلیه|شیعیان اسماعیلی]] به عنوان یکی از [[امامان مقیم نسل ششم]] مطرح شده‌است و بر اساس عقاید اسماعیلیه، ابوطالب به جهت [[امام مقیم]] بودن، بر محمد که [[امام ناطق]] است، برتری دارد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۷۲|ک=البحوث فی الملل و النحل|ص=۲۵۴|ج=۸}}</ref>
در منابع شیعی، روایاتی گواه بر [[وصایت|وصی]] و یکی از برگزیدگان ناشناخته (اصطفاء) بودن ابوطالب گزارش شده‌اند. در این خصوص، روایاتی از امامان دوازده‌گانه نقل شده است که انکار ایمان ابوطالب را مساوی با کفر بیان کرده‌اند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بنابر روایتی از [[موسی کاظم]]، ابوطالب از اوصیاء انبیاء معرفی می‌شود که در روز درگذشتش، وصایای انبیاء قبلی را به محمد تحویل داده است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> [[شیخ صدوق]] در بابی با عنوان «باب الاعتقاد فی آباء النبی» در کتاب ''[[الاعتقادات]]''، عبدالمطلب را یکی از حجج الهی و ابوطالب را وصی او گزارش کرده است.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref><ref>{{پک|پیشوایی|۱۳۸۲|ک=تاریخ اسلام|ص=۱۰۲}}</ref> علی بن ابی‌طالب نیز در روایتی، پدرش را دارای مقام [[شفاعت]] در [[رستاخیز|قیامت]] دانسته و پدرش را بر تمام خلائق برتری داده است. [[محمدباقر مجلسی]] نیز در ''[[بحارالانوار]]''، ابوطالب را یکی از اوصیاء [[ابراهیم]] می‌داند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بر اساس آنچه در ''[[سیره حلبی]]'' گزارش شده است، ابوطالب پیش از ظهور اسلام و در قحطسالی که بر مکه نمایان شده بود، محمد را برای طلب باران به نزدیکی کعبه می‌برد و در آنجا خدا را به حق و مقام برادرزاده‌اش قسم می‌داد و باران می‌طلبید. بر اساس این گزارش، پس از دعای ابوطالب، چیزی نگشت تا باران شروع به باریدن گرفت.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۵۲}}</ref> ابوطالب در اعتقادات [[اسماعیلیه|شیعیان اسماعیلی]] به عنوان یکی از [[امامان مقیم نسل ششم]] مطرح شده است و بر اساس عقاید اسماعیلیه، ابوطالب به جهت [[امام مقیم]] بودن، بر محمد که [[امام ناطق]] است، برتری دارد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۷۲|ک=البحوث فی الملل و النحل|ص=۲۵۴|ج=۸}}</ref>


== شعرها ==
== شعرها ==
اشعاری به ابوطالب منسوب شده‌اند که به جهت سروده شدن در سده نخست هجری و [[تاریخ اسلام|صدر اسلام]] و در برگیرنده بودن حوادث مکه، مورد توجه منابع قرار گرفته‌اند. در این خصوص [[ابن سلام|ابن‌سلّام]] پس از گزارش قصیده‌ای از ابوطالب که در کتابی از [[یوسف بن سعد جمحی]] دیده‌است، آن شعر را [[فصاحت|فصیح]] دانسته‌است و ابیاتی از آن را الحاقی می‌داند. بیشتر اشعار منسوب به ابوطالب، با موضوع [[مدح]] پیامبر اسلام، دفاع از مسلمانان و برخی وقایع تاریخی و قومی است. ابن سلام ابوطالب را شاعری توانا و [[ابن حبیب حلبی|ابن حبیب]] او را در زمره شاعران گزارش کرده‌اند. ادبا و نحویانی چون [[سیبویه]] و [[جاحظ]] نیز به اشعار ابوطالب استنادهای ادبی کرده‌اند. صحت انتساب اشعار به ابوطالب، سخنانی مطرح شده‌است. [[ابن اسحاق]] بسیاری از اشعار منسوب به ابوطالب را نقل کرده‌است ولی [[ابن هشام]] از نقل برخی اشعار منسوب به ابوطالب که مورد تأیید شعرشناسان عصر قرار نگرفته‌است، اجتناب کرده‌است. با این وجود ابن هشام از [[قصیده لامیه ابوطالب]]، ۹۴ بیت را در کتابش گزارش می‌کند. [[تئودور نلدکه|نولدکه]]، صحت اشعار منسوب به ابوطالب که با موضوع تاریخ مکه بوده‌است را می‌پذیرد. به عقیده [[بروکمان]]، اشعاری که برای اثبات ایمان ابوطالب به وی نسبت داده‌شده‌است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته‌است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>
اشعاری به ابوطالب منسوب شده‌اند که به جهت سروده شدن در سده نخست هجری و [[تاریخ اسلام|صدر اسلام]] و در برگیرنده بودن حوادث مکه، مورد توجه منابع قرار گرفته‌اند. در این خصوص [[ابن سلام|ابن‌سلّام]] پس از گزارش قصیده‌ای از ابوطالب که در کتابی از [[یوسف بن سعد جمحی]] دیده است، آن شعر را [[فصاحت|فصیح]] دانسته است و ابیاتی از آن را الحاقی می‌داند. بیشتر اشعار منسوب به ابوطالب، با موضوع [[مدح]] پیامبر اسلام، دفاع از مسلمانان و برخی وقایع تاریخی و قومی است. ابن سلام ابوطالب را شاعری توانا و [[ابن حبیب حلبی|ابن حبیب]] او را در زمره شاعران گزارش کرده‌اند. ادبا و نحویانی چون [[سیبویه]] و [[جاحظ]] نیز به اشعار ابوطالب استنادهای ادبی کرده‌اند. صحت انتساب اشعار به ابوطالب، سخنانی مطرح شده است. [[ابن اسحاق]] بسیاری از اشعار منسوب به ابوطالب را نقل کرده است ولی [[ابن هشام]] از نقل برخی اشعار منسوب به ابوطالب که مورد تأیید شعرشناسان عصر قرار نگرفته است، اجتناب کرده است. با این وجود ابن هشام از [[قصیده لامیه ابوطالب]]، ۹۴ بیت را در کتابش گزارش می‌کند. [[تئودور نلدکه|نولدکه]]، صحت اشعار منسوب به ابوطالب که با موضوع تاریخ مکه بوده است را می‌پذیرد. به عقیده [[بروکمان]]، اشعاری که برای اثبات ایمان ابوطالب به وی نسبت داده‌شده است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>
{{جعبه گفتاورد
{{جعبه گفتاورد
  |عنوان =
  |عنوان =
خط ۱۳۴: خط ۱۳۴:
  |قلم=6px
  |قلم=6px
}}
}}
قصیده لامیه، مشهورترین قصیده منسوب به ابوطالب است. محمد در قحطی [[مدینه]]، هنگامی که [[منبر]] رفت، به کنایه یکی از اشعار ابوطالب را بر منبر خواند. همچنین در ماجرای غزوه بدر، پیامبر شعری دیگر از ابوطالب را تکرار کرده‌است. این قصیده را [[احمد فهمی]] به سال ۱۳۲۷ ه‍.ق در [[استانبول]] منتشر کرد. [[رشر]] این قصیده را به همراه قصیده دالیه، به آلمانی ترجمه کرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> نخستین بار [[ابوهفان|ابوهفان عبدالله بن احمد مهریزی مصری]] (متوفی ۲۵۵ ق) اشعار پراکنده منسوب به ابوطالب را در کتابی با عنوان ''شعر ابوطالب''، جمع‌آوری کرد. بعدها [[ابونعیم علی بن حمزه بصری]]، (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) کتابی با عنوان ''دیوان ابی‌طالب و ذکر اسالمه'' تألیف کرد که دربردارنده شعرهای ابوطالب بود. نولدکه نیز نسخه خطی اشعار ابوطالب را که [[عفیف بن اسعد]] در سال ۳۸۰ ه‍.ق از روی نسخه ابوهفان استنساخ شده بود، در [[کتابخانه لایپزیگ]] گزارش کرده‌است. اشعار منسوب به ابوطالب در کتابی با عنوان ''دیوان شیخ الاباطح ابی‌طالب'' در سال ۱۳۵۶ ه‍.ق در [[نجف]] به چاپ رسید.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>
قصیده لامیه، مشهورترین قصیده منسوب به ابوطالب است. محمد در قحطی [[مدینه]]، هنگامی که [[منبر]] رفت، به کنایه یکی از اشعار ابوطالب را بر منبر خواند. همچنین در ماجرای غزوه بدر، پیامبر شعری دیگر از ابوطالب را تکرار کرده است. این قصیده را [[احمد فهمی]] به سال ۱۳۲۷ ه‍.ق در [[استانبول]] منتشر کرد. [[رشر]] این قصیده را به همراه قصیده دالیه، به آلمانی ترجمه کرد.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> نخستین بار [[ابوهفان|ابوهفان عبدالله بن احمد مهریزی مصری]] (متوفی ۲۵۵ ق) اشعار پراکنده منسوب به ابوطالب را در کتابی با عنوان ''شعر ابوطالب''، جمع‌آوری کرد. بعدها [[ابونعیم علی بن حمزه بصری]]، (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) کتابی با عنوان ''دیوان ابی‌طالب و ذکر اسالمه'' تألیف کرد که دربردارنده شعرهای ابوطالب بود. نولدکه نیز نسخه خطی اشعار ابوطالب را که [[عفیف بن اسعد]] در سال ۳۸۰ ه‍.ق از روی نسخه ابوهفان استنساخ شده بود، در [[کتابخانه لایپزیگ]] گزارش کرده است. اشعار منسوب به ابوطالب در کتابی با عنوان ''دیوان شیخ الاباطح ابی‌طالب'' در سال ۱۳۵۶ ه‍.ق در [[نجف]] به چاپ رسید.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>


== در دیدگاه شرق‌شناسان ==
== در دیدگاه شرق‌شناسان ==
[[ادوارد گیبون]] در کتاب [[انحطاط و سقوط امپراتوری روم|''نزول و سقوط امپراطوری روم'']]، ابوطالب را شریف‌ترین عموی محمد می‌داند که همواره و در همه حال، حامی او بوده‌است.<ref dir=ltr>{{پک|Gibbon|1952|ک=the decline and fall of the Roman|ص=۲۲۸|ج=۲|زبان=en}}</ref> [[ینولد ریکولسن]]، ابوطالب را به عنوان تنها حامی محمد گزارش می‌کند که از این حمایت تا آخرین لحظه زندگی خود دریغ نکرد.<ref dir=ltr>{{پک|Nicholson|۱۹۶۶|ک=A Literary History of the Arabs|زبان=en|ص=۱۴۸}}</ref> [[تامس پاتریک هیوز]] در مدخل ''ابوطالب'' از ''[[فرهنگ اصطلاحات اسلامی]]''، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.<ref dir=ltr>{{پک|Hughes|۱۹۹۹|ک=Dictionary of Islam|زبان=en|ف=Abu Talib}}</ref> [[ونسینک]]، [[دوایت دونالدسن]]، [[ویلیام مونتگومری وات|مونتگومری]] و [[ویل دورانت]]، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.<ref dir=ltr>{{پک|Wensinck|1932|ک=The Muslim creed|زبان=en|ص=۲۳۹}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Donaldson|۱۹۳۳|ک=The Shiite Religion|زبان=en|ص=۱۵}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Durant|۱۹۵۰|ک=The Story of Civilazation|زبان=en|ص=۱۶۵|ج=۴}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[ویلیام مونتگومری وات]]، اسلام‌شناس بریتانیایی معتقد است که دلیل حمایت‌های ابوطالب از محمد، در نظر گرفتن منافع اقتصادی قبیله قریش و به ویژه بنی‌هاشم بوده‌است.<ref dir=ltr>{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[روبرت گلیو]] می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونهٔ خوبی در بحث‌های [[دین‌شناسی]] پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد است.<ref dir=ltr>{{پک|Gleave|2014|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> مرگلیوث نیز ماجرایی را گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوطالب جواب خواستگاری محمد از دخترش ام‌هانی را رد می‌کند. این ماجرا در هیچ منبع تاریخی گزارش نشده‌است.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=پیامبر اعظم|ص=۳۷}}</ref>
[[ادوارد گیبون]] در کتاب [[انحطاط و سقوط امپراتوری روم|''نزول و سقوط امپراطوری روم'']]، ابوطالب را شریف‌ترین عموی محمد می‌داند که همواره و در همه حال، حامی او بوده است.<ref dir="ltr">{{پک|Gibbon|1952|ک=the decline and fall of the Roman|ص=۲۲۸|ج=۲|زبان=en}}</ref> [[ینولد ریکولسن]]، ابوطالب را به عنوان تنها حامی محمد گزارش می‌کند که از این حمایت تا آخرین لحظه زندگی خود دریغ نکرد.<ref dir="ltr">{{پک|Nicholson|۱۹۶۶|ک=A Literary History of the Arabs|زبان=en|ص=۱۴۸}}</ref> [[تامس پاتریک هیوز]] در مدخل ''ابوطالب'' از ''[[فرهنگ اصطلاحات اسلامی]]''، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.<ref dir="ltr">{{پک|Hughes|۱۹۹۹|ک=Dictionary of Islam|زبان=en|ف=Abu Talib}}</ref> [[ونسینک]]، [[دوایت دونالدسن]]، [[ویلیام مونتگومری وات|مونتگومری]] و [[ویل دورانت]]، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.<ref dir="ltr">{{پک|Wensinck|1932|ک=The Muslim creed|زبان=en|ص=۲۳۹}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Donaldson|۱۹۳۳|ک=The Shiite Religion|زبان=en|ص=۱۵}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Durant|۱۹۵۰|ک=The Story of Civilazation|زبان=en|ص=۱۶۵|ج=۴}}</ref><ref dir="ltr">{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[ویلیام مونتگومری وات]]، اسلام‌شناس بریتانیایی معتقد است که دلیل حمایت‌های ابوطالب از محمد، در نظر گرفتن منافع اقتصادی قبیله قریش و به ویژه بنی‌هاشم بوده است.<ref dir="ltr">{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[روبرت گلیو]] می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونهٔ خوبی در بحث‌های [[دین‌شناسی]] پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد است.<ref dir="ltr">{{پک|Gleave|2014|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> مرگلیوث نیز ماجرایی را گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوطالب جواب خواستگاری محمد از دخترش ام‌هانی را رد می‌کند. این ماجرا در هیچ منبع تاریخی گزارش نشده است.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=پیامبر اعظم|ص=۳۷}}</ref>


== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==
== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==
=== شعر و ادبیات فارسی ===
=== شعر و ادبیات فارسی ===
از ابوطالب در منابع ادبی مختلفی یاد شده‌است. از میان شاعران معروف، [[نظام استرآبادی]]، [[الهامی کرمانشاهی]]، [[محمدتقی بهار|ملک الشعرای بهار]]، [[سلیمی تونی]]، [[غیاث شیرازی]]، [[فدایی]]، [[مولوی]]، [[نظامی گنجوی]] و… از ابوطالب در مضمون شعرهای خود استفاده کرده‌اند. پذیرش کفالت محمد، ماجرای بحیرای راهب، پدر بودن برای علی بن ابی‌طالب، ازدواج محمد، شعب ابوطالب و درگذشت او نیز از ماجراهای مورد توجه منابع ادبی است. با این وجود، منابع کهن ادبی، ابوطالب به عنوان شخصیتی مستقل مورد توجه شاعران و نویسندگان قرار نگرفته‌است و همواره در بطن یک واقعه تاریخی از او سخن به میان آمده‌است؛ از همین روست که اشعار مربوط به ابوطالب در منظومه‌های تاریخی جای گرفته‌اند. در میان اشعار فارسی از ابوطالب در رجزهای علی بن ابی‌طالب یاد شده و او به عنوان بزرگ قریش و حامی پیامبر اسلام مورد توجه قرار گرفته‌است. در این خصوص در ''[[همایون‌نامه]]'' آمده‌است:<ref>{{پک|رضایی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=چهره ابوطالب در ادبیات فارسی}}</ref>
از ابوطالب در منابع ادبی مختلفی یاد شده است. از میان شاعران معروف، [[نظام استرآبادی]]، [[الهامی کرمانشاهی]]، [[محمدتقی بهار|ملک الشعرای بهار]]، [[سلیمی تونی]]، [[غیاث شیرازی]]، [[فدایی]]، [[مولوی]]، [[نظامی گنجوی]] و… از ابوطالب در مضمون شعرهای خود استفاده کرده‌اند. پذیرش کفالت محمد، ماجرای بحیرای راهب، پدر بودن برای علی بن ابی‌طالب، ازدواج محمد، شعب ابوطالب و درگذشت او نیز از ماجراهای مورد توجه منابع ادبی است. با این وجود، منابع کهن ادبی، ابوطالب به عنوان شخصیتی مستقل مورد توجه شاعران و نویسندگان قرار نگرفته است و همواره در بطن یک واقعه تاریخی از او سخن به میان آمده است؛ از همین روست که اشعار مربوط به ابوطالب در منظومه‌های تاریخی جای گرفته‌اند. در میان اشعار فارسی از ابوطالب در رجزهای علی بن ابی‌طالب یاد شده و او به عنوان بزرگ قریش و حامی پیامبر اسلام مورد توجه قرار گرفته است. در این خصوص در ''[[همایون‌نامه]]'' آمده است:<ref>{{پک|رضایی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=چهره ابوطالب در ادبیات فارسی}}</ref>
{{شعر}}{{ب|پس از وی سرافراز عباس بود|سپر هنر اکرم الناس بود}}
{{شعر}}{{ب|پس از وی سرافراز عباس بود|سپر هنر اکرم الناس بود}}
{{ب|چو بوطالب او را تهور نبود|ورا آن شکوه و تصور نبود}}
{{ب|چو بوطالب او را تهور نبود|ورا آن شکوه و تصور نبود}}
{{پایان شعر}}
{{پایان شعر}}
دیگر موضوعی که از تاریخ زندگانی ابوطالب مورد توجه منابع ادبی و شعرا قرار گرفته‌است، ارتباط کفار و پیامبر و میانجی‌گری و وساطت ابوطالب در بین این دو گروه می‌باشد. در همایون‌نامه و نظام استرآبادی، ابیاتی چند در این خصوص گزارش شده‌است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان ابوطالب نیز در منابع ادبی همچون دیوان زجاجی و مولوی گزارش‌هایی وجود دارد. در برخی از آثار شعرای سنی مذهب همچون [[جامی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[مولوی]]، شخصیت ابوطالب مورد طعن یا ایمانش مورد تردید قرار گرفته‌است.<ref>{{پک|رضایی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=چهره ابوطالب در ادبیات فارسی}}</ref>
دیگر موضوعی که از تاریخ زندگانی ابوطالب مورد توجه منابع ادبی و شعرا قرار گرفته است، ارتباط کفار و پیامبر و میانجی‌گری و وساطت ابوطالب در بین این دو گروه می‌باشد. در همایون‌نامه و نظام استرآبادی، ابیاتی چند در این خصوص گزارش شده است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان ابوطالب نیز در منابع ادبی همچون دیوان زجاجی و مولوی گزارش‌هایی وجود دارد. در برخی از آثار شعرای سنی مذهب همچون [[جامی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[مولوی]]، شخصیت ابوطالب مورد طعن یا ایمانش مورد تردید قرار گرفته است.<ref>{{پک|رضایی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=چهره ابوطالب در ادبیات فارسی}}</ref>


=== آثار نمایشی و رسانه‌ای ===
=== آثار نمایشی و رسانه‌ای ===
داستان فیلم سینمایی [[محمد رسول‌الله (فیلم ۱۳۹۴)|''محمد رسول‌الله'']] ساخته [[مجید مجیدی]]، با روایت ابوطالب از زندگی محمد آغاز می‌گردد. داستان این فیلم از سال ۱۰ بعثت در زمانی شروع می‌شود که مسلمانان در تحریم اقتصادی‌اند. در این فیلم، [[مهدی پاکدل]] نقش ابوطالب را ایفا می‌کند.<ref>{{پک/بن|باشگاه۱|ک=باشگاه خبرنگاران جوان|ف=فیلم سینمایی محمد رسول‌الله}}</ref> شخصیت ابوطالب در فیلم ''[[محمد رسول‌الله (فیلم ۱۹۷۶)|الرساله]]'' ساخته [[مصطفی عقاد]] نیز جلوی دوربین رفته‌است. در این فیلم، [[آندره مورل]] نقش ابوطالب را بازی کرده‌است.<ref>{{پک/بن|فرهیخته۱|ک=روزنامه فرهیختگان|ف=آغازگر جریان فیلمسازی تاریخی-مذهبی}}</ref>
داستان فیلم سینمایی [[محمد رسول‌الله (فیلم ۱۳۹۴)|''محمد رسول‌الله'']] ساخته [[مجید مجیدی]]، با روایت ابوطالب از زندگی محمد آغاز می‌گردد. داستان این فیلم از سال ۱۰ بعثت در زمانی شروع می‌شود که مسلمانان در تحریم اقتصادی‌اند. در این فیلم، مهدی پاکدل نقش ابوطالب را ایفا می‌کند.<ref>{{پک/بن|باشگاه۱|ک=باشگاه خبرنگاران جوان|ف=فیلم سینمایی محمد رسول‌الله}}</ref> شخصیت ابوطالب در فیلم ''[[محمد رسول‌الله (فیلم ۱۹۷۶)|الرساله]]'' ساخته [[مصطفی عقاد]] نیز جلوی دوربین رفته است. در این فیلم، [[آندره مورل]] نقش ابوطالب را بازی کرده است.<ref>{{پک/بن|فرهیخته۱|ک=روزنامه فرهیختگان|ف=آغازگر جریان فیلمسازی تاریخی-مذهبی}}</ref>


== منبع‌شناسی ==
== منبع‌شناسی ==
خط ۱۵۴: خط ۱۵۴:


=== منابع اولیه ===
=== منابع اولیه ===
از نخستین گردآورندگان حدیث در شیعه، [[شیخ کلینی|کلینی]] در [[کتاب کافی|''کافی'']] با نقل گزارش‌هایی از خدمات ابوطالب به اسلام، سخن گفته‌است. کلینی در جلد اول از کتابش، روایاتی در خصوص خدمات ابوطالب و حمایت‌های او نسبت به محمد گزارش می‌کند و به مساله ایمان او پرداخته‌است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> از میان مولفان شیعه، برای [[سعد بن عبدالله اشعری قمی]] (متوفی ۳۰۱ ه‍.ق)، [[ابوعلی کوفی]] (متوفی ۳۴۶ ه‍.ق)، [[ابومحمد سهل بن احمد بن عبدالله دیباچی]] و [[ابونعیم علی بن حمزه بصری تمیمی]] (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب گزارش شده‌است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>
از نخستین گردآورندگان حدیث در شیعه، [[شیخ کلینی|کلینی]] در [[کتاب کافی|''کافی'']] با نقل گزارش‌هایی از خدمات ابوطالب به اسلام، سخن گفته است. کلینی در جلد اول از کتابش، روایاتی در خصوص خدمات ابوطالب و حمایت‌های او نسبت به محمد گزارش می‌کند و به مسئله ایمان او پرداخته است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> از میان مؤلفان شیعه، برای [[سعد بن عبدالله اشعری قمی]] (متوفی ۳۰۱ ه‍.ق)، [[ابوعلی کوفی]] (متوفی ۳۴۶ ه‍.ق)، [[ابومحمد سهل بن احمد بن عبدالله دیباچی]] و [[ابونعیم علی بن حمزه بصری تمیمی]] (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب گزارش شده است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>


=== منابع ثانویه ===
=== منابع ثانویه ===
[[نجاشی]] تا قرن پنجم، حدود ۱۰ اثر را با موضوع ابوطالب گزارش کرده‌است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در کتاب‌های جامع، بخش‌هایی به تاریخ یا ایمان ابوطالب اختصاص یافته‌است؛ از جمله آنها کتاب ''[[بحارالانوار]]'' نوشته [[محمدباقر مجلسی]] است که در جلد ۳۵ مختص به علی بن ابی‌طالب، به مناسبت از ابوطالب گزارش‌هایی مطرح کرده‌است. دیگر آثار همچون ''[[روضةالواعظین|روضة الواعظین و بصیرة المتعظین]]'' اثر [[فتال نیشابوری|محمد بن فتال نیشابوری]]؛ ''[[شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید|شرح نهج‌البلاغه]]'' اثر [[ابن ابی الحدید|ابن ابی‌الحدید معتزلی]]؛ ''[[الصحیح من سیرة النبی الاعظم]]'' نوشته [[سید جعفر مرتضی عاملی|جعفر مرتضی عاملی]]، [[طرائف|''الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف'']] اثر [[سید بن طاووس]] و ''[[الغدیر]]'' اثر [[عبدالحسین امینی]] نیز مطالبی را گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> به گزارش گلشنی در ''دایرة المعارف بزرگ اسلام''، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته‌است. در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته‌است، کتاب ''[[ایمان ابوطالب (کتاب)|ایمان ابوطالب]]''، اثر [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>
[[نجاشی]] تا قرن پنجم، حدود ۱۰ اثر را با موضوع ابوطالب گزارش کرده است.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref> در کتاب‌های جامع، بخش‌هایی به تاریخ یا ایمان ابوطالب اختصاص یافته است؛ از جمله آنها کتاب ''[[بحارالانوار]]'' نوشته [[محمدباقر مجلسی]] است که در جلد ۳۵ مختص به علی بن ابی‌طالب، به مناسبت از ابوطالب گزارش‌هایی مطرح کرده است. دیگر آثار همچون ''[[روضةالواعظین|روضة الواعظین و بصیرة المتعظین]]'' اثر [[فتال نیشابوری|محمد بن فتال نیشابوری]]؛ ''[[شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید|شرح نهج‌البلاغه]]'' اثر [[ابن ابی الحدید|ابن ابی‌الحدید معتزلی]]؛ ''[[الصحیح من سیرة النبی الاعظم]]'' نوشته [[سید جعفر مرتضی عاملی|جعفر مرتضی عاملی]]، [[طرائف|''الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف'']] اثر [[سید بن طاووس]] و ''[[الغدیر]]'' اثر [[عبدالحسین امینی]] نیز مطالبی را گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> به گزارش گلشنی در ''دایرة المعارف بزرگ اسلام''، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته است، کتاب ''[[ایمان ابوطالب (کتاب)|ایمان ابوطالب]]''، اثر [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>


بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده‌است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته‌است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده‌است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهمترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ''ابوطالب عم النبی'' تألیف [[عبدالعزیز سیدالاهل]]؛ ''ابوطالب کفیل الرسول'' تألیف گروهی از نویسندگان؛ ''الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه'' اثر [[شمس‌الدین ابن طولون دمشقی]]؛ ''اثبات اسلام ابی‌طالب'' اثر [[محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی]]؛ ''بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب'' اثر [[جلال‌الدین سیوطی]]، و اثر دیگری به این نام از [[محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی]] اشاره کرد.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref>
بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهم‌ترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ''ابوطالب عم النبی'' تألیف [[عبدالعزیز سیدالاهل]]؛ ''ابوطالب کفیل الرسول'' تألیف گروهی از نویسندگان؛ ''الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه'' اثر [[شمس‌الدین ابن طولون دمشقی]]؛ ''اثبات اسلام ابی‌طالب'' اثر [[محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی]]؛ ''بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب'' اثر [[جلال‌الدین سیوطی]]، و اثر دیگری به این نام از [[محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی]] اشاره کرد.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref>


=== منابع معاصر ===
=== منابع معاصر ===
از میان مؤلفان شیعه، [[احمد مغنیه]] کتابی با عنوان ''ابوطالب مع الرسول''، [[محمود بغدادی]] اثری با عنوان ''سیدالبطحاء''؛ [[سید محمدعلی عاملی|سید محمدعلی بن عبدالحسین شرف الدین عاملی]] اثری با عنوان ''شیخ البطح'' و [[عبدالحسین امینی]] اثری با عنوان ''[[ابوطالب مظلوم تاریخ]]'' را نگاشته‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> مهدی مجتهدی نیز در یادداشتی، بیش از ۲۵۵ عنوان مقاله و کتاب را با موضوع ابوطالب، گزارش می‌کند.<ref>{{پک|مجتهدی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=راهنمای پژوهش دربارهٔ ابوطالب}}</ref> [[ابوسعید محمد بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری]] و [[ابوعلی شمس‌الدین سید فخار بن معد موسوی]] (متوفی ۶۳۰ ه‍.ق) از مولفین شیعه هستند که مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب را گزارش کرده‌اند. آثار آنان از جمله آثار در علم کلام است که مختص به ابوطالب نگارش یافته‌است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> در زمینه ایمان ابوطالب، مؤلفان سنی مذهب آثاری همچون ''[[ابوطالب مؤمن قریش]]''، تألیف [[عبدالله خنیزی]] و ''القصیدة الغراء فی ایمان ابی‌طالب شیخ البطحاء'' اثر [[سید احمد خیری پاشا حسینی]] را نگاشته‌اند؛ مؤلفان شیعه نیز آثار متنوع و متعددی در این خصوص نگاشته‌اند از جمله آنها: ''ایمان ابوطالب'' اثر [[ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان حارثی تلعکبری بغدادی]]؛ ''ایمان ابی‌طالب و موقف الشیخ المفید منه'' اثر [[محمدابراهیم خلیفه شوشتری]]؛ ''منیة الراغب فی ایمان ابی‌طالب'' اثر [[محمدرضا مروجی طبسی|محمدرضا طبسی نجفی]]؛ ''اسلام ابی‌طالب من خلال الآیات و الاحادیث و الاشعار و الوقایع التاریخیه'' اثری از [[لبیب بیضون]]، ''ابوطالب بطل الاسلام'' اثر [[حیدرمحمد سعید عرفی]] و ''جلوگاه ایمان ابوطالب'' اثر [[سید مجید پورطباطبایی]]. ''کتاب العرفان فی دلائل ایمان حضرت عمران'' نوشته [[سید خورشید حسن شیرازی]] از جمله آثار در این زمینه است که به زبان اردو نگارش یافته‌است.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> از میان نویسندگان سنی مذهب، برخی آثاری را در اثبات ایمان ابوطالب نگاشته‌اند. از جمله، [[احمد بن زینی دحلان]] — امام جماعت [[مسجدالحرام]] — که کتابی با عنوان ''ابوطالب چهره درخشان قریش'' را نگاشته‌است.<ref>{{پک|ناصری|۱۳۸۰|ک=معرفت|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref> در خصوص جمع‌آوری و شرح اشعار ابوطالب، ''کتاب غایة الطالب فی شرح دیوان ابی‌طالب'' اثر [[محمد خطیب مصری]]، از نویسندگان سنی مذهب، ''طلبة الطالب فی شرح لامیه ابی‌طالب'' اثر [[علی فهمی]]؛ ''دیوان ابوطالب و شرح لامیه''، اثر [[حیدرقلی سردار کابلی]]؛ ''شعر ابی‌طالب بن عبدالمطلب و اخباره'' نوشته [[ابوهفان عبدالله بن احمد عبدی]] و ''زهرة الادبا فی شرح لامیه شیخ البطحاء'' اثر [[جعفر نقدی]]، از جمله آثار در این زمینه بوده‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> از میان منابع انگلیسی که به اشعار ابوطالب توجه داشته‌اند می‌توان به ''ترجمه قصیده لامیه و دالیه ابوطالب''، اثر [[اسکار رشر]] که به زبان آلمانی نگارش یافته‌است و کتاب ''انوار ابی‌طالب'' اثر [[نصر عباس نقوی]] که به زبان اردو، عربی و انگلیسی به چاپ رسیده‌است اشاره نمود.<ref>{{پک|طباطبایی یزدی|۱۳۹۹|ک=آیینه پژوهش|ف=کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب}}</ref>
از میان مؤلفان شیعه، [[احمد مغنیه]] کتابی با عنوان ''ابوطالب مع الرسول''، [[محمود بغدادی]] اثری با عنوان ''سیدالبطحاء''؛ [[سید محمدعلی عاملی|سید محمدعلی بن عبدالحسین شرف الدین عاملی]] اثری با عنوان ''شیخ البطح'' و [[عبدالحسین امینی]] اثری با عنوان ''[[ابوطالب مظلوم تاریخ]]'' را نگاشته‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> مهدی مجتهدی نیز در یادداشتی، بیش از ۲۵۵ عنوان مقاله و کتاب را با موضوع ابوطالب، گزارش می‌کند.<ref>{{پک|مجتهدی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=راهنمای پژوهش دربارهٔ ابوطالب}}</ref> [[ابوسعید محمد بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری]] و [[ابوعلی شمس‌الدین سید فخار بن معد موسوی]] (متوفی ۶۳۰ ه‍.ق) از مؤلفین شیعه هستند که مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب را گزارش کرده‌اند. آثار آنان از جمله آثار در علم کلام است که مختص به ابوطالب نگارش یافته است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> در زمینه ایمان ابوطالب، مؤلفان سنی مذهب آثاری همچون ''[[ابوطالب مؤمن قریش]]''، تألیف [[عبدالله خنیزی]] و ''القصیدة الغراء فی ایمان ابی‌طالب شیخ البطحاء'' اثر [[سید احمد خیری پاشا حسینی]] را نگاشته‌اند؛ مؤلفان شیعه نیز آثار متنوع و متعددی در این خصوص نگاشته‌اند از جمله آنها: ''ایمان ابوطالب'' اثر [[ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان حارثی تلعکبری بغدادی]]؛ ''ایمان ابی‌طالب و موقف الشیخ المفید منه'' اثر [[محمدابراهیم خلیفه شوشتری]]؛ ''منیة الراغب فی ایمان ابی‌طالب'' اثر [[محمدرضا مروجی طبسی|محمدرضا طبسی نجفی]]؛ ''اسلام ابی‌طالب من خلال الآیات و الاحادیث و الاشعار و الوقایع التاریخیه'' اثری از [[لبیب بیضون]]، ''ابوطالب بطل الاسلام'' اثر [[حیدرمحمد سعید عرفی]] و ''جلوگاه ایمان ابوطالب'' اثر [[سید مجید پورطباطبایی]]. ''کتاب العرفان فی دلائل ایمان حضرت عمران'' نوشته [[سید خورشید حسن شیرازی]] از جمله آثار در این زمینه است که به زبان اردو نگارش یافته است.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> از میان نویسندگان سنی مذهب، برخی آثاری را در اثبات ایمان ابوطالب نگاشته‌اند. از جمله، [[احمد بن زینی دحلان]] — امام جماعت [[مسجدالحرام]] — که کتابی با عنوان ''ابوطالب چهره درخشان قریش'' را نگاشته است.<ref>{{پک|ناصری|۱۳۸۰|ک=معرفت|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref> در خصوص جمع‌آوری و شرح اشعار ابوطالب، ''کتاب غایة الطالب فی شرح دیوان ابی‌طالب'' اثر [[محمد خطیب مصری]]، از نویسندگان سنی مذهب، ''طلبة الطالب فی شرح لامیه ابی‌طالب'' اثر [[علی فهمی]]؛ ''دیوان ابوطالب و شرح لامیه''، اثر [[حیدرقلی سردار کابلی]]؛ ''شعر ابی‌طالب بن عبدالمطلب و اخباره'' نوشته [[ابوهفان عبدالله بن احمد عبدی]] و ''زهرة الادبا فی شرح لامیه شیخ البطحاء'' اثر [[جعفر نقدی]]، از جمله آثار در این زمینه بوده‌اند.<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref> از میان منابع انگلیسی که به اشعار ابوطالب توجه داشته‌اند می‌توان به ''ترجمه قصیده لامیه و دالیه ابوطالب''، اثر [[اسکار رشر]] که به زبان آلمانی نگارش یافته است و کتاب ''انوار ابی‌طالب'' اثر [[نصر عباس نقوی]] که به زبان اردو، عربی و انگلیسی به چاپ رسیده است اشاره نمود.<ref>{{پک|طباطبایی یزدی|۱۳۹۹|ک=آیینه پژوهش|ف=کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب}}</ref>


=== دانشنامه‌ها ===
=== دانشنامه‌ها ===
طباطبایی یزدی در ذکر منابع انگلیسی زبان در خصوص ایمان ابوطالب، به مدخل «''ابوطالب''» در [[دانشنامه اسلام|''دایرة المعارف اسلام'']] (ویراست اول) اثر [[فرانچ بوهل]] (Frants Buhl),<ref group="یادداشت" dir=ltr>Buhl, Frants. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnogra- phy and Biography of the Muhammadan Peoples, 1st ed. (Reprint), vol. I (Leiden - New York – København - Köln: E. J. Brill, 1987 (1913 –1936)), pp. 108-9.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''دایرة المعارف اسلام'' (ویراست دوم) اثر [[ویلیام مونتگومری وات]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">Watt, W. Montgomery. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, 2nd ed. , vol. I, (Leiden: E. J. Brill, 1986), pp. 152-3.</ref> مدخل «ابوطالب» در ''دایرة المعارف اسلام'' (ویراست سوم) اثر [[آوری روبین]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">Rubin, Uri. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, Kate Fleet et al (ed.), 3rd ed. , vol. I (Leiden: E. J. Brill, 2009), pp. 42-4.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف جهان اسلام|دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد]]'' نوشته نجام [[افتخار حیدر]]<ref group="یادداشت" dir=ltr>Haider, Najam Iftikhar. "Abū Ṭālib" in The Oxford Encyclopedia of the Islam- ic World. : Oxford University Press, , 2009. Oxford Reference. Date Accessed 14 Nov. 2019 <https://  www.oxfordreference.com/ view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref/9780195305135-e-0988></ref> و مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف زندگینامه‌ای اسلام]]'' اثر ام.اچ. سید<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abu Talib” in Biographical Encyclopaedia of Islam, vol. 3, Syed, M. H. ed. (New Delhi: An-mol Publications Pvt. Ltd. , 2009), pp. 661-4.</ref> اشاره می‌کند. او همچنین از میان منابعی که صرفاً به زندگینامه ابوطالب پرداخته‌اند، به مدخل ''«ابوطالب»'' در ''[[واژه‌نامه اسلام]]'' نوشته [[توماس پاتریک هوگس]]،<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in A Dictionary of Islam, Hughes, Thomas Patrick ed. (New York - London: Scribner, Welford & Co / W. H. Allen & Co, 1885), p. 8.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[واژه‌نامه تاریخی اسلام]]'' اثر [[لودفیگ آدامیک]]،<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in Historical Dictionary of Islam, Adamec, Ludwig W. ed. (Lanham – Maryland - London: The Scarecrow Press, Inc. , 2001), p. 30.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در [[واژه‌نامه عمومی اسلام|''واژه‌نامه عمومی اسلام'']] اثر [[ایان ریچارد نیتون]]،<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in A Popular Dictionary of Islam, Netton, Ian Richard ed. (Richmond: Curzon, 1997), p. 18.</ref> مدخل «ابوطالب» در [[واژه‌نامه ساده اسلام]] نوشته [[رقیه مقصود]]،<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in A Basic Dictionary of Islam, Maqsood, Ruqaiyyah Waris ed. (New Delhi: Goodword books, 1999), p. 30</ref> مدخل «''ابوطالب عبدمناف بن عبدالمطلب''» در [[دایرة المعارف مختصر اسلام]] اثر [[گوردن نیوبان]]،<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib ʿAbd Manāf b. ʿAbd al-Muṭṭalib” in A Concise Encyclopedia of Islam, Newby, Gordon ed. (Oxford: Oneworld, 2002), pp. 17-8.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف جدید اسلام]]'' اثر [[کریل گلاسه]] (Cyril Glassé)<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in The New Encyclopedia of Islam, Glassé, Cyril ed. (Walnut Creek – Lanham - New York: Roman & Littlefield Publishers, Inc. , 2002), pp. 25-6.</ref> و مدخل «''ابوطالب''» در ''[[واژه‌نامه اسلام آکسفورد]]'' اثر [[جان اسپوزیتو]]<ref group="یادداشت" dir=ltr>“Abū Ṭālib” in The Oxford Dictionary of Islam, Esposito, John. L. (editor in chief) (New York: Oxford University Press, Inc. , 2003), p. 5.</ref> اشاره می‌کند.<ref>{{پک|طباطبایی یزدی|۱۳۹۹|ک=آیینه پژوهش|ف=کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب}}</ref>  
طباطبایی یزدی در ذکر منابع انگلیسی زبان در خصوص ایمان ابوطالب، به مدخل «''ابوطالب''» در [[دانشنامه اسلام|''دایرة المعارف اسلام'']] (ویراست اول) اثر [[فرانچ بوهل]] (Frants Buhl),<ref group="یادداشت" dir="ltr">Buhl, Frants. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnogra- phy and Biography of the Muhammadan Peoples, 1st ed. (Reprint), vol. I (Leiden - New York – København - Köln: E. J. Brill, 1987 (1913 –1936)), pp. 108-9.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''دایرة المعارف اسلام'' (ویراست دوم) اثر [[ویلیام مونتگومری وات]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">Watt, W. Montgomery. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, 2nd ed. , vol. I, (Leiden: E. J. Brill, 1986), pp. 152-3.</ref> مدخل «ابوطالب» در ''دایرة المعارف اسلام'' (ویراست سوم) اثر [[آوری روبین]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">Rubin, Uri. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, Kate Fleet et al (ed.), 3rd ed. , vol. I (Leiden: E. J. Brill, 2009), pp. 42-4.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف جهان اسلام|دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد]]'' نوشته نجام [[افتخار حیدر]]<ref group="یادداشت" dir="ltr">Haider, Najam Iftikhar. "Abū Ṭālib" in The Oxford Encyclopedia of the Islam- ic World. : Oxford University Press, , 2009. Oxford Reference. Date Accessed 14 Nov. 2019 <https://  www.oxfordreference.com/ view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref/9780195305135-e-0988></ref> و مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف زندگینامه‌ای اسلام]]'' اثر ام.اچ. سید<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abu Talib” in Biographical Encyclopaedia of Islam, vol. 3, Syed, M. H. ed. (New Delhi: An-mol Publications Pvt. Ltd. , 2009), pp. 661-4.</ref> اشاره می‌کند. او همچنین از میان منابعی که صرفاً به زندگینامه ابوطالب پرداخته‌اند، به مدخل ''«ابوطالب»'' در ''[[واژه‌نامه اسلام]]'' نوشته [[توماس پاتریک هوگس]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in A Dictionary of Islam, Hughes, Thomas Patrick ed. (New York - London: Scribner, Welford & Co / W. H. Allen & Co, 1885), p. 8.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[واژه‌نامه تاریخی اسلام]]'' اثر [[لودفیگ آدامیک]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in Historical Dictionary of Islam, Adamec, Ludwig W. ed. (Lanham – Maryland - London: The Scarecrow Press, Inc. , 2001), p. 30.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[واژه‌نامه عمومی اسلام]]'' اثر [[ایان ریچارد نیتون]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in A Popular Dictionary of Islam, Netton, Ian Richard ed. (Richmond: Curzon, 1997), p. 18.</ref> مدخل «ابوطالب» در [[واژه‌نامه ساده اسلام]] نوشته [[رقیه مقصود]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in A Basic Dictionary of Islam, Maqsood, Ruqaiyyah Waris ed. (New Delhi: Goodword books, 1999), p. 30</ref> مدخل «''ابوطالب عبدمناف بن عبدالمطلب''» در [[دایرة المعارف مختصر اسلام]] اثر [[گوردن نیوبان]]،<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib ʿAbd Manāf b. ʿAbd al-Muṭṭalib” in A Concise Encyclopedia of Islam, Newby, Gordon ed. (Oxford: Oneworld, 2002), pp. 17-8.</ref> مدخل «''ابوطالب''» در ''[[دایرة المعارف جدید اسلام]]'' اثر [[کریل گلاسه]] (Cyril Glassé)<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in The New Encyclopedia of Islam, Glassé, Cyril ed. (Walnut Creek – Lanham - New York: Roman & Littlefield Publishers, Inc. , 2002), pp. 25-6.</ref> و مدخل «''ابوطالب''» در ''[[واژه‌نامه اسلام آکسفورد]]'' اثر [[جان اسپوزیتو]]<ref group="یادداشت" dir="ltr">“Abū Ṭālib” in The Oxford Dictionary of Islam, Esposito, John. L. (editor in chief) (New York: Oxford University Press, Inc. , 2003), p. 5.</ref> اشاره می‌کند.<ref>{{پک|طباطبایی یزدی|۱۳۹۹|ک=آیینه پژوهش|ف=کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب}}</ref>


== یادداشت ==
== برای مطالعهٔ بیشتر ==
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابوطالب بن عبدالمطلب|نام=|عنوان=دیوان ابی‌طالب بن عبدالمطلب|سال=۲۰۰۳|مکان=بیروت|ناشر=|پیوند=http://lib.eshia.ir/86754/1/5|کوشش=ابوهفان المهریزی، محمدحسن آل‌یاسین}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=الحسنی|نام=سید نبیل|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=ابوطالب علیه السلام، ثالث من اسلم|کوشش=|ویرایش=|سری=دوم|سال=۲۰۱۳|ناشر=مکتبة العتبة الحسینیة المقدسة|مکان=کربلا|زبان=عربی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=سید البطحاء ابوطالب علیه السلام|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۲۰۱۸|ناشر=مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام|مکان=قم|زبان=عربی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=https://www.ghbook.ir/?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=7660&Itemid=167&lang=fa}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=شمه‌ای از فداکاری ابوطالب (علیه السلام)|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۸۷|ناشر=دفتر آیت‌الله جعفر سبحانی|مکان=|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=https://www.ghbook.ir/?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=7295&Itemid=167&lang=fa}}
 
== پانویس ==
=== یادداشت ===
{{پانویس|گروه=یادداشت|اندازه=کوچک|۲}}
{{پانویس|گروه=یادداشت|اندازه=کوچک|۲}}


== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}


== منابع ==
=== منابع ===
{{آغاز پانویس|35em}}
{{آغاز پانویس|35em}}
'''دانشنامه'''
'''دانشنامه'''
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=آذری‌نژاد|نام=اسماعیل|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ایمان ابوطالب|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام|مکان=قم|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=آذری‌نژاد|نام=اسماعیل|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ایمان ابوطالب|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام|مکان=قم|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوطالب|دانشنامه=[[دایره‌المعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایره‌المعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=گلشنی|نام=عبدالکریم|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوطالب|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=گلشنی|نام=عبدالکریم|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوطالب|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=مهروش|نام=فرهنگ|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=بنی‌هاشم|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/12/5147/بنی_هاشم}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=مهروش|نام=فرهنگ|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=بنی‌هاشم|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/12/5147/بنی_هاشم}}
خط ۱۹۱: خط ۱۹۹:
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=فروغ ابدیت، تجزیه و تحلیل کاملی از زندگی پیامبر اکرم|سال=۱۳۸۳|مکان=قم|ناشر=بوستان کتاب|پیوند=|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|شابک=۹۷۸-۹۶۴-۵۴۸-۷۸۱-۰}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=فروغ ابدیت، تجزیه و تحلیل کاملی از زندگی پیامبر اکرم|سال=۱۳۸۳|مکان=قم|ناشر=بوستان کتاب|پیوند=|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|شابک=۹۷۸-۹۶۴-۵۴۸-۷۸۱-۰}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=البحوث فی الملل و النحل|سال=۱۳۷۲|مکان=قم|ناشر=موسسه نشر اسلامی|پیوند=https://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=1006746008&lang=fa|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|شابک=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=البحوث فی الملل و النحل|سال=۱۳۷۲|مکان=قم|ناشر=موسسه نشر اسلامی|پیوند=https://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=1006746008&lang=fa|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|شابک=}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=شکایت‌های قریش|ژورنال=مکتب اسلام|مکان=قم|شماره=۹|تاریخ=۱۳۴۰|صفحه=۵۷-۶۲|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/91909/مهمترین-حوادث-تاریخ-اسلام-شکایتهای-قریش?q=عماره%20بن%20ولید&score=17.0&rownumber=1|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|عنوان=شکایت‌های قریش|ژورنال=مکتب اسلام|مکان=قم|شماره=۹|تاریخ=۱۳۴۰|صفحه=۵۷–۶۲|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/91909/مهمترین-حوادث-تاریخ-اسلام-شکایتهای-قریش?q=عماره%20بن%20ولید&score=17.0&rownumber=1|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=شبانه|نام=رحیم|عنوان=ریشه‌یابی نزاع قدرت در جاهلیت و اسلام|ژورنال=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا|مکان=|شماره=۱۷۰|تاریخ=۱۳۹۱|صفحه=۶۳–۶۷|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/913048/ریشه-یابی-نزاع-قدرت-در-جاهلیت-و-اسلام?q=قبیله%20مکه&score=17.0&rownumber=2|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=شبانه|نام=رحیم|عنوان=ریشه‌یابی نزاع قدرت در جاهلیت و اسلام|ژورنال=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا|مکان=|شماره=۱۷۰|تاریخ=۱۳۹۱|صفحه=۶۳–۶۷|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/913048/ریشه-یابی-نزاع-قدرت-در-جاهلیت-و-اسلام?q=قبیله%20مکه&score=17.0&rownumber=2|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}
* {{یادکرد کتاب |عنوان=مسلم بن عقیل شهید جاوید|نام خانوادگی=شریف القرشی |نام=باقر|پیوند نویسنده= باقر شریف قرشی |ترجمه= مصطفی مهدوی‌آرا و سید مهدی نوری کیذقانی| ناشر=به‌نشر |سال=۱۳۹۵|مکان= |صفحات=|شابک=|توسط=[[طاقچه (نرم‌افزار)|طاقچه]]}}
* {{یادکرد کتاب |عنوان=مسلم بن عقیل شهید جاوید|نام خانوادگی=شریف القرشی |نام=باقر|پیوند نویسنده= باقر شریف قرشی |ترجمه= مصطفی مهدوی‌آرا و سید مهدی نوری کیذقانی| ناشر=به‌نشر |سال=۱۳۹۵|مکان= |صفحات=|شابک=|توسط=[[طاقچه (نرم‌افزار)|طاقچه]]}}
خط ۱۹۷: خط ۲۰۵:
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=طباطبایی یزدی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=کتاب‌شناسی توصیفی-تحلیلی حضرت ابوطالب به زبان‌های اروپایی|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/1621681879-10200-179-43.pdf|ژورنال=آینه پژوهش|دوره=دوم|شماره=۱۸۲|صفحات=۱۸۷–۲۲۴}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=طباطبایی یزدی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=کتاب‌شناسی توصیفی-تحلیلی حضرت ابوطالب به زبان‌های اروپایی|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/1621681879-10200-179-43.pdf|ژورنال=آینه پژوهش|دوره=دوم|شماره=۱۸۲|صفحات=۱۸۷–۲۲۴}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=سید محمدحسین|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن|سال=۱۴۱۳|مکان=قم|ناشر=منشورات اسماعیلیان|پیوند=http://lib.eshia.ir/12016/7/0|پیوند نویسنده=سید محمدحسین طباطبایی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=سید محمدحسین|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن|سال=۱۴۱۳|مکان=قم|ناشر=منشورات اسماعیلیان|پیوند=http://lib.eshia.ir/12016/7/0|پیوند نویسنده=سید محمدحسین طباطبایی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=عالمی طامه|نام=حسن|عنوان=عقد فرزندخواندگی|ژورنال=حقوق اسلامی|مکان=قم|شماره=۱۹|تاریخ=۱۳۸۷|صفحه=۳۷-۶۲|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1190149/عقد-فرزندخواندگی?q=فرزندخواندگی&score=24.0&rownumber=8|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=عالمی طامه|نام=حسن|عنوان=عقد فرزندخواندگی|ژورنال=حقوق اسلامی|مکان=قم|شماره=۱۹|تاریخ=۱۳۸۷|صفحه=۳۷–۶۲|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1190149/عقد-فرزندخواندگی?q=فرزندخواندگی&score=24.0&rownumber=8|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مجتهدی|نام۱=مهدی|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=راهنمای پژوهش دربارهٔ جناب ابوطالب علیه السلام|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20160306143920-9849-210.pdf|ژورنال=سفینه|دوره=دوازدهم|شماره=۴۸|صفحات=۶۵–۹۶}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مجتهدی|نام۱=مهدی|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=راهنمای پژوهش دربارهٔ جناب ابوطالب علیه السلام|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20160306143920-9849-210.pdf|ژورنال=سفینه|دوره=دوازدهم|شماره=۴۸|صفحات=۶۵–۹۶}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مرتضی عاملی|نام=جعفر|عنوان=الصحیح من سیرة الامام علی علیه السلام|سال=۱۳۸۸|مکان=بیروت|ناشر=مرکز الاسلامیه للدراسات|پیوند نویسنده=جعفر مرتضی عاملی|پیوند=http://lib.eshia.ir/70832/1/3|شابک=۹۷۸-۶۰۰-۹۰۷۲۴-۵-۳}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مرتضی عاملی|نام=جعفر|عنوان=الصحیح من سیرة الامام علی علیه السلام|سال=۱۳۸۸|مکان=بیروت|ناشر=مرکز الاسلامیه للدراسات|پیوند نویسنده=جعفر مرتضی عاملی|پیوند=http://lib.eshia.ir/70832/1/3|شابک=۹۷۸-۶۰۰-۹۰۷۲۴-۵-۳}}
خط ۲۳۰: خط ۲۳۸:
{{پایان پانویس}}
{{پایان پانویس}}


== برای مطالعهٔ بیشتر ==
{{محمد}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابوطالب بن عبدالمطلب|نام=|عنوان=دیوان ابی‌طالب بن عبدالمطلب|سال=۲۰۰۳|مکان=بیروت|ناشر=|پیوند=http://lib.eshia.ir/86754/1/5|کوشش=ابوهفان المهریزی، محمدحسن آل‌یاسین}}
{{علی بن ابی‌طالب-افقی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=الحسنی|نام=سید نبیل|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=ابوطالب علیه السلام، ثالث من اسلم|کوشش=|ویرایش=|سری=دوم|سال=۲۰۱۳|ناشر=مکتبة العتبة الحسینیة المقدسة|مکان=کربلا|زبان=عربی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=}}
{{صحابه}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=|پیوند نویسنده=|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=سید البطحاء ابوطالب علیه السلام|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۲۰۱۸|ناشر=مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام|مکان=قم|زبان=عربی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=https://www.ghbook.ir/?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=7660&Itemid=167&lang=fa}}
{{درجه‌بندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی|نام=جعفر|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی|پیوند نویسنده۲=|پیوند ویراستار=|عنوان=شمه‌ای از فداکاری ابوطالب (علیه السلام)|کوشش=|ویرایش=|سری=|سال=۱۳۸۷|ناشر=دفتر آیت‌الله جعفر سبحانی|مکان=|زبان=فارسی|گفتاورد=|پی‌نوشت=|پیوند=https://www.ghbook.ir/?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=7295&Itemid=167&lang=fa}}
 
== پیوند به بیرون ==
* [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/77622 کتابشناسی ابوطالب]
 
{{محمد}}{{علی بن ابی‌طالب-افقی}}{{صحابه}}


[[رده:ابوطالب| ]]
[[رده:اهالی مکه]]
[[رده:اهالی مکه]]
[[رده:اهل بیت]]
[[رده:اهل‌بیت]]
[[رده:درگذشتگان ۶۱۹ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان ۶۱۹ (میلادی)]]
[[رده:صحابه مرد]]
[[رده:صحابه مرد]]
[[رده:صحابه مورد احترام شیعه دوازده‌امامی]]
[[رده:عرب‌های سده ۶ (میلادی)]]
[[رده:عرب‌های سده ۷ (میلادی)]]
[[رده:عرب‌های سده ۷ (میلادی)]]
[[رده:عموهای محمد]]
[[رده:عموهای محمد]]
[[رده:قریش]]
[[رده:قریش]]
[[رده:هاشمیان]]
[[رده:هاشمیان]]
[[رده:صحابه مورد احترام شیعه دوازده‌امامی]]
[[رده:عرب‌های سده ۶ (میلادی)]]
[[رده:ابوطالب]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۴۳

ابوطالب بن عبدالمطلب
ملاقات محمد و ابوطالب با بحیرا در یک سفر تجاری به شام
متولد۳۵ پیش از عام‌الفیل (۵۳۵ میلادی)
مکه (شبه‌جزیره عربستان)
وفات۱۰ بعثت (در ۹۰ سالگی)
مکه
آرامگاهگورستان ابوطالب (مکه)
محل زندگیمکه
دیگر نام‌هاعبدالمناف، عمران
حرفهتجارت
شناخته‌شده برایعمو و حامی محمد، پدر علی و رئیس قبیله بنی‌هاشم
کارهای برجستهحمایت از محمد و مسلمانان، فرمان ساخت کعبه پس از تخریب بر اثر سیل
عنوانشیخ‌الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش
همسر(ها)فاطمه بنت اسد
فرزندانطالب، عقیل، جعفر، علی، جمانه، ام هانی (فاخته)، ام طالب
والدینعبدالمطلب (پدر)
فاطمه (مادر)
خویشاوندانخاندان ابوطالب

عبدمناف یا عمران فرزند عبدالمطلب که به ابوطالب نیز شهرت یافته است، پدر علی بن ابی‌طالب و عموی محمد — پیامبر اسلام — است. او بزرگ خاندان آل ابی‌طالب است و منصب سقایت و رفادت از مهمانان کعبه را عهده‌دار بود. وی به جهت انتصاب به فرزند بزرگش طالب، به کنیه «ابوطالب» شهرت یافته است. در خصوص تاریخ دقیق ولادت ابوطالب، گزارش مشخصی وجود ندارد، اما ابن‌حجر در الاصابه، ولادتش را ۳۵ سال قبل از عام‌الفیل (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند؛ با این وجود او را هشتاد و چند تا نود ساله توصیف کرده‌اند. او در سال هشتم عام‌الفیل، محمد هشت سال را کفیل شد و تا پایان عمر خویش، در حمایت از محمد سخت کوشید. تاریخ درگذشت ابوطالب را ۶۲۰ میلادی/سال ۱۰ بعثت گزارش شده است. سن وی در هنگام درگذشت، هشتاد و چند ساله تخمین زده می‌شود. بر پایه گزارشی سن وی در هنگام درگذشت ۹۰ سال بوده است. در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و خدیجه در این سال دچار اختلاف هستند. او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه که امروز به قبرستان ابوطالب مشهور است به خاک سپردند.

از ابوطالب در ماجرای سفر تجاری کاروان قریش و همراهی محمد با ابوطالب در این سفر یاد شده است. در این سفر، وقتی کاروان به بصری می‌رسد، ملاقاتی با راهبی مسیحی به نام بحیرا صورت می‌گیرد که منجر می‌شود ابوطالب محمد را به مکه بازگرداند. برخی منابع آورده‌اند که ابوطالب نیز همراه با محمد به مکه بازگشت. پیشنهاد امین شدن محمد برای اموال خدیجه و پس از آن ازدواج با او، از اقدامات ابوطالب بوده است. پس از بعثت محمد به پیامبری، قریش بر محمد هجمه‌هایی وارد کردند اما ابوطالب با وجود آنکه در ظاهر اعتقادی به سخنان محمد نشان نمی‌داد، سرسختانه از او حمایت می‌کرد. قریشیان مخالف، بارها و با پیشنهادهای مختلفی، قصد در تغییر نظر ابوطالب کردند اما موفق به این امر نشدند. در سال هفتم و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا پیامبر اسلام را به قتل برسانند؛ اما با مخالفت ابوطالب، این تصمیم منصرف شدند و در نتیجه تحریم‌هایی علیه بنی‌هاشم و مسلمانان وضع نمودند. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به شعب ابی‌طالب شهرت یافت، جمع کرد.

منابع در خصوص مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب دچار اختلاف هستند. تمام منابع شیعی و برخی از منابع سنی مذهب، گزارش‌هایی در خصوص ایمان ابوطالب در باطن به محمد و اسلام آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلام گزارش کرده‌اند که در حالت شرک از دنیا رفته است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان او استدلال‌های فراوانی شده است. سجاد — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و فاطمه بنت اسد از اولین زنان مسلمان است و در نکاح ابوطالب از دنیا رفت.»

پیش‌زمینه

قدیمی‌ترین نقاشی از کعبه، در حاشیه سندی موسوم به «آشتی‌نامه محمد» متعلق به دوران حیات پیامبر اسلام.

بنابر گزارش منابع اسلامی، اسماعیل — پسر ابراهیم و هاجرکعبه را ساخت و کعبه پیش از پایه‌گذاری شهر مکه، ساخته شد. مکه به‌تدریج به مرکزی مهم برای کاروان‌های تجاری در عربستان و مرکز فعالیت‌های مذهبی و تجاری غربِ حجاز تبدیل شد. علاوه بر کعبه، بیش از ۳۰۰ بت نیز وجود داشت و عرب‌ها هر ساله آن‌ها را زیارت می‌کردند و اعمالی چون چرخیدن گرد کعبه — که در اصطلاح اسلامی طواف نامیده می‌شود — بوسیدن آن، قربانی کردن، و سنگ زدن به شیطان را انجام می‌دادند.[۱] به غیر از خدایان قبیله‌ای، بیشتر عرب‌ها اعتقاد به یک خدای مشترک برتر به نام «الله» داشتند؛ اما تشریفات مذهبی برای «الله» انجام نمی‌شد.[۲] همچنین در قرآن صحبت از افرادی که «دین حنیف» بوده‌اند، می‌رود. در قرآن حنیف اشاره به کسی دارد که از راهِ فطرت خود به دینِ طبیعی، که یکتاپرستی باشد رسیده است. ابراهیم به عنوان الگوی اصلی حنیفان – حق گرایان معرفی می‌شود که با بصیرت شخصی‌اش به یکتاپرستی رسیده است؛ چنان‌که آیین حنیف معادل دین ابراهیم تعریف می‌شود. مفسران قرآن می‌نویسند که پیش از اسلام حنیف به دو دسته افراد اطلاق می‌شد: عرب‌هایی که پیرو آیین ابراهیم بودند و بت‌پرستانی که تنها برخی از مراسم دینی مربوط به آیین ابراهیم مانند حج یا ختنه را انجام می‌دادند. درستیِ تاریخی این گفته میان پژوهشگران غربی مورد اختلاف است. برخی اساساً گزارش‌های تاریخی مربوط را رد کرده‌اند و آن‌ها را تعمیم دادن مفاهیم قرآنی به دوران پیش از اسلام می‌دانند، اما دیگران درستیِ تاریخی همگی یا برخی از آن گزارش‌ها را می‌پذیرند.[۳] مدرک دقیقی مبنی بر این که آیین حنیف پیش از یهودیت و مسیحیت در میان عرب‌ها وجود داشته در دسترس نیست،[۴] اگرچه نشانه‌های رمزآلودی از آن در شعرهای قدیمی عرب یافت می‌شود.[۵]

مطالعه در تاریخ مکه، این نکته را واضح خواهد ساخت که نزاعی طولانی بین قبایل عرب بر سر قدرت صورت گرفته است. این نزاع تا به آنجا وسیع بود که رسالت محمد را نیز دربرگرفت و سبب شد تا بعثت محمد نیز از جانب سران قبایل عرب، حرکتی سیاسی صرف قلمداد شود. در فرهنگ قبایلی عرب، نسب از اهمیت بالایی برخوردار بود، به گونه‌ای که قبایل کوچک منطقه در حفظ نسب خویش، سخت کوشا بودند. در باور قبایل عرب، نسب تنها از طریق روابط نسبی (خونی) منتقل می‌شد. بنابر گزارش ابوالفرج اصفهانی، اگر کسی از قبیله دیگر، قصد ارتباط با یکی از قبایل عرب را داشت، باید چند قطره خون یکی از اعضاء قبیله را بمکد. در این فرهنگ، قبیله در مقابل قبیله قرار می‌گرفت و نگاه ملی در این خصوص معنایی ندارد. در ساختار قبیله‌ای اعراب، ساختارهای کوچکی با نام تیره وجود داشت که با وجود اختلاف‌هایی، منجر به نزاع میان تیره‌ها می‌شد. در این نظام قبیله‌ای، بیگانگان که به عجم شهره بودند، از جایگاه اجتماعی بسیار اندکی برخودار بودند. این ضدیت با بیگانه، سبب شد تا جغرافیای عربستان در یک انزوای فرهنگی از جامعه پیرامونش شکل بگیرد و مانع از تماس با نژادها و زبان‌های دیگر شود. سیاست اعراب عربستان، بر منطق قومی و قبیله‌ای حاکم بود که در مقابل سیاست شهرنشینی و ایجاد تسامح و تساهل غیر عرب‌ها قرار داشت. تا پیش از سلطه قصی بن کلاب کعبه، ساکنان مکه به جهت احترام کعبه، در نزدیکی خانه اقامت نداشتند و پس از آن بود که به دستور قصی، گروهی در درون دره کعبه — که به ابطح شهره است — اقامت گزیدند. با جمع شدن قبیله قصی در دره، قبیله از نام بنی‌فهر به قریش تغییر نام یافت. در این دوره، فرهنگ قبیلگی، به مرور به فرهنگ شهرنشینی مبدل شد. مسئله جانشینی قصی پس از مرگش، اولین جرقه‌های تنش بین عبدالدار و عبدمناف ایجاد کرد. با شدت گرفتن اختلاف‌ها در نسل‌های بعدی، دو پیمان حلف المطیبین و علقه الدم شد. علاوه بر اختلاف‌ها در بین بنی‌عبدالدار و بنی‌عبدالمناف، بین دو تیره بنی‌هاشم و بنی‌امیه از قبیله بنی‌عبدالمناف نیز نزاع‌هایی بروز کرد. در این دوران، عبدالمطلب توانست با سیاست‌های خویش، حکومت جمعی و قبیلگی قریش را به رهبری فردی نزدیک مبدل سازد. همین امر سبب شد تا نزاع‌ها در دوران حیات او به حداقل ممکن تقلیل یابد؛ اما پس از مرگ عبدالمطلب، مجدد نزاع‌ها افزایش یافت و تا ظهور اسلام ادامه داشت.[۶]

تبار، نام و لقب

تبار

پدر ابوطالب، عبدالمطلب، از بزرگان مکه بود. نام و نسبش را عبدالمناف بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف قرشی گزارش کرده‌اند. پدرش عبدالمطلب، از روسای دارالندوه بود و منصب سقایت (آب‌رسانی به زائران کعبه) و رفادت (مهمان‌داری از زائران) را عهده‌دار بود.[۷][۸][۹] بنی‌هاشم از زمان حیات هاشم، میراث‌دار امور عام‌المنفعه بودند و به همین سبب از محبوبیت در میان سایر قبایل برخوردار بودند. در میان امور عام‌المنفعه بنی‌هاشم، مسئله حفر چاه زمزم توسط هاشم — پدربزرگ ابوطالب — تا سال‌ها به عنوان نماد شرافت و نیکوکاری این خاندان محسوب می‌شد. رویارویی دو تیره بنی‌هاشم و بنی‌امیه، در اختلاف هاشم و برادرش عبدشمس ریشه داشت. همین اختلاف‌ها سبب شد تا هنگامی که بنی‌هاشم به همراه سایر تیره‌های قریش، اجتماع حلف الفضول را بنا نهاد، کسی از بنی‌امیه در آن شرکت نکرد.[۱۰] مادر ابوطالب، فاطمه دختر عمرو بن عائذ بن عمران بن مخزوم بود که برای عبدالمطلب سه فرزند با نام‌های ابوطالب، زبیر و عبدالله را به‌دنیا آورد.[۱۱][۱۲][۱۳] فرزندان از نسل ابوطالب را آل ابی‌طالب، طالبین، بنت ابی‌طالب و بنی‌هاشم طالبی گویند.[۱۴]

نام و القاب

منابع نام وی را «عمران» و «عبدمناف» گزارش کرده‌اند.[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸] در برخی منابع نیز نام او «شیبة» گزارش شده است.[۱۹] «ابوطالب» کنیه مشهور اوست و اکثر منابع او را با این کنیه معرفی کرده‌اند.[۲۰] خود او در یکی از اشعارش، نام خود را «عبدمناف» گزارش می‌کند.[۲۱] حاکم حسکانی نیز گزارش می‌کند که اکثر منابع متقدم، نام او را همان کنیه‌اش می‌دانند. بر اساس روایتی از علی بن ابی‌طالب که صدوق در معانی الاخبار ان را گزارش کرده است، علی نام پدرش را عبدمناف گزارش می‌کند و تأکید می‌کند که ابی‌طالب، کنیه اوست که بر نامش غلبه پیدا کرده است. از او در زیارتی مخصوص محمد، با عبارت «السلام علی عمک عمران، ابی‌طالب» یاد شده است.[۲۲] دلیل شهرت او به «ابوطالب»، به جهت بزرگ‌ترین فرزندش به‌نام طالب بود.[۲۳][۲۴] شیخ الابطح، سیدالبطحاء، رئیس مکه و شیخ قریش، دیگر القاب غیر مشهور ابوطالب است.[۲۵]

سرگذشت

ولادت تا پیش از بعثت

در منابع، تاریخی دقیق از ولادت ابوطالب گزارش نشده است، اما آمده است که وی هشتاد و چند سال قبل از هجرت به دنیا آمد.[۲۶][۲۷] ابن حجر در الاصابه، ولادت ابوطالب را ۳۵ سال قبل از عام‌الفیل (۵۳۵ میلادی) گزارش می‌کند.[۲۸]

از زندگانی ابوطالب، پاره‌هایی در منابع تاریخی و روایی گزارش شده است. به گزارش طبری، در سال هشتم عام الفیل معادل ۵۷۸ میلادی، عبدالمطلب در بستر مرگ، وصیت کرد تا کفالت محمد ۸ ساله به ابوطالب سپرده شود. بر همین اساس، یکی از القاب محمد در کودکی، «یتیم ابوطالب» گزارش شده است.[۲۹] با این وجود در انساب الاشراف گزارشی نقل شده است که بر اساس آن، عبدالمطلب کفالت محمد را به فرزندش زبیر سپرد و پس از مرگ زبیر، ابوطالب عهده‌دار کفالت او شد؛ اما این گزارش با شواهد تاریخی سازگاری ندارد.[۳۰] پس از آن، کفالت محمد به ابوطالب سپرده‌شد.[۳۱][۳۲]

سبحانی در فروغ ابدیت، از منابعی یاد می‌کند که ابوطالب را یکی از شرکت‌کنندگان در جنگ فجار به‌شمار آورده‌اند. در این جنگ که در ماه‌های حرام صورت گرفته است. با این وجود یعقوبی در تاریخ خود، این گزارش‌ها را رد کرده است و معتقد است ابوطالب، بنی‌هاشم را از شرکت در این جنگ منع کرده‌بود.[۳۳] در سال ۲۵ عام‌الفیل، سیل باعث تخریب خانه کعبه شده بود و همین امر سبب شد تا ابوطالب دستور بازسازی کعبه را با اموالی که پاک تلقی می‌شد، بدهد.[۳۴] به گزارش ابن ابی‌الحدید، ابوطالب به عنوان داور در میان قبایل مکه فعالیت داشت و در داوری خویش به عدل رفتار می‌کرد. او اولین شخصی بود که قانون سوگند در شهادت برای اولیای دم را وضع کرد. او علاوه بر داوری، منصب سقایت حاجیان را از پدرش عبدالمطلب به ارث برده بود؛ اما بعدها این منصب را در عوض دِینی به برادرش عباس سپرد.[۳۵][۳۶] این منصب از مهم‌ترین مناصب در میان قبایل قریش بود و عاملی مؤثر در نفوذ اجتماعی و سیاسی آن زمان محسوب می‌شد. پس از عبدالمطلب، این منصب به زبیر و پس از آن به ابوطالب محول شد. ابوطالب در سال اول عهده‌داری این منصب، ده هزار درهم از برادرش عباس وام گرفته و در این راه انفاق کرده است. در سال دوم ۱۵ هزار درهم وام ستاند و در سال سوم به جهت مشکلات مالی خود، از این کار واماند و این منصب را به عباس سپرد.[۳۷]

ابوطالب، همچون سایر بزرگان مکه، به شغل تجارت مشغول بود.[۳۸] بر اساس گزارش طبری، ابوطالب در یکی از سفرهای تجاری خود به شام، محمد را با خود همراه کرد.[۳۹][۴۰] بنابر گزارش سبحانی، ابوطالب در ابتدا قصدی برای همراه کردن محمد نداشت و او را در مکه گذاشت و عده‌ای را بر او محافظ قرار داد؛ اما در لحظه حرکت کاروان قریش به سوی شام، ناراحتی محمد از فراغ ابوطالب سبب شد تا تصمیم ابوطالب در این خصوص تغییر کند.[۴۱] در منابع اسلامی مانند سیره ابن اسحاق و تاریخ طبری نقل شده است که در این سفر، ابوطالب با بَحیرا سرجیوس (یک راهب مسیحی) دیدار کرد و بشارت پیامبری محمد را از وی شنید.[۴۲][۴۳][۴۴] ابن هشام گزارش می‌کند که ابوطالب پس از ملاقات با بحیرا در در بصری، از همان منطقه به سمت مکه بازگشت و ادامه سفر را لغو کرد. منابع در اینکه ابوطالب محمد را به همراه گروهی به مکه بازگرداند یا آنکه خودش محمد را تا مکه همراهی کرد، اختلاف نظر دارند.[۴۵]

محمدباقر مجلسی در بحارالانوار گزارشی را نقل می‌کند که بر اساس آن ابوطالب با توجه به اوضاع اقتصادی محمد، به او پیشنهاد داد تا خود را به عنوان امین، به خدیجه که به دنبال امینی برای امور تجاری خود می‌گشت معرفی نماید.[۴۶] از ابوطالب در ماجرای ازدواج محمد با خدیجه، در موارد متعددی گزارش شده است. محمد در ابتدای امر برای ازدواج با خدیجه، با ابوطالب مشورت‌هایی را داشته است و پس از موافقت عمویش، اقدام به برگزاری مجلس عقد و ازدواج کرد.[۴۷] به گزارش یعقوبی، ابوطالب خطبه عقد و ازدواج محمد و خدیجه را خوانده است.[۴۸] حمایت‌های ابوطالب از محمد، تا پس از بعثت محمد نیز ادامه داشت.[۴۹]

پس از بعثت تا مرگ

پس از بعثت محمد به پیامبری، ابوطالب با پذیرش اسلام از جانب فرزندش علی، مخالفتی نشان نداد و در عوض، علی را به پشتیبانی از محمد توصیه کرد. ابوطالب از پشتیبانی خودش نیز نسبت به محمد، به پیامبر اسلام اطمینان داد. قریشیان مخالف محمد، از ابوطالب تقاضاهایی چون بازداشتن محمد از ادعای پیامبری‌اش و درخواست مباهله داشتند، اما ابوطالب با آنان مخالفت می‌کرد.[۵۰] بنابر آنچه در تاریخ طبری، تاریخ کامل و مسند احمد آمده است، محمد در جلسه‌ای که با اقوام خود برای دعوت علنی به اسلام تدارک دیده‌بود، علی را به عنوان وصی خود معرفی کرد و پیروی از او را بر همگان لازم دانست. پس از این سخن بود که جمعی از حضار، با لحنی طعنه‌آمیز خطاب به ابوطالب گفتند: «محمد دستور داد تا از پسرت پیروی کنی و از او فرمان ببری و او را بزرگ خود قرار داد.»[۵۱] پس از دعوت علنی محمد، فشارهای قریش بر ابوطالب افزایش یافت.[۵۲]

مخالفان محمد سه مرتبه برای منصرف کردن ابوطالب از حمایت‌هایش از محمد و منصرف کردن برادرزاده‌اش از ادعاهایش، با او جلسه برگزار کردند اما در هر بار، او حمایت خود را از محمد اعلان کرد.[۵۳][۵۴] در یکی از ملاقات‌های قریش با ابوطالب، به او پیشنهاد شد تا در ازای تسلیم کردن محمد به مخالفانش، عمارة بن ولید که جوانی زیبارو و با ذکاوت بود را به فرزندخواندگی خویش درآورد؛[یادداشت ۱] اما ابوطالب از این پیشنهاد قریش سخت برآشفت و بر اساس گزارشی از تاریخ طبری، معطم بن عدی را که حامی این پیشنهاد بود، به قتل تهدید کرد.[۵۵] ابوطالب همچنین برای حفاظت محمد از آزار و اذیت‌های قریش، گروهی را به عنوان حلقه دفاعی از محمد تشکیل داد که اعضاء آن از میان بنی‌هاشم بودند. در این میان ابولهب از دعوت ابوطالب سربازد.[۵۶] گیبون دلیل این مخالفت قریشیان با محمد را حسادت ورزی به جایگاه بنی‌هاشم می‌داند.[۵۷]

در سال هفتم پس از بعثت[۵۸] و پس از بالا گرفتن دعوت محمد و شدت گرفتن مخالفت‌ها با محمد در مکه، مخالفان اسلام تصمیم گرفتند تا محمد را به قتل برسانند اما در این خصوص با مخالفت ابوطالب مواجه شدند و به همین دلیل از تصمیمشان منصرف شدند. قریشیان در نهایت تحریم‌هایی علیه بنی‌هاشم وضع کردند. این تحریم‌ها هرگونه رابطه فردی و اجتماعی با بنی‌هاشم را ممنوع می‌دانست. در همین خصوص، ابوطالب با همراهی محمد، تمام مسلمانان را در خارج از مکه و در مکانی که بعدها به شعب ابی‌طالب شهرت یافت، جمع کرد. از میان بنی‌هاشم، جز ابولهب، همگی نسبت به کشتن محمد، اعلان مخالفت کردند و همین امر سبب شد تا ابوطالب در وصف و مدح آنان شعری بسراید.[۵۹] شعب ابی‌طالب مکانی مسکونی بود که خانه‌های کوچک با سایه‌بان‌های مختصر داشت. ابوطالب برای اینکه به مسلمانان در این منطقه حمله غافلگیرانه صورت نگیرد، دیده‌بان‌هایی را بر بلندی‌های منطقه گماشت. این محاصره اقتصادی، سه سال به طول انجامید.[۶۰]

در ماجرای شعب ابی‌طالب که بنی‌هاشم دچار تحریم اقتصادی شدند، بنی‌امیه تلاش‌هایی را برای همراه‌سازی دیگر طایفه‌های قریش برای مخالفت با بنی‌هاشم انجام داد.[۶۱] در نهایت ابوطالب به همراه دو نفر از اهالی شعب، پس از این که محمد به آنها در مورد نابودی نامه سران قریش توسط موریانه‌ها اطلاع داد، نزد سران قریش رفتند و درخواست مشاهده عهدنامه را کردند. پس از آن ابوطالب گفت: برادرزاده‌ام از طرف خدای خویش خبری دریافت کرده است که عهدنامه توسط موریانه‌ها از بین رفته است؛ اگر سخنش راست باشد، این محاصره اقتصادی را پایان دهید و اگر دروغ باشد، من محمد را به شما تسلیم می‌کنم. با وجود آنکه متن عهدنامه را موریانه‌ها خورده بودند، اما محاصره اقتصادی تا مدتی پس از آن همچنان پابرجا بود.[۶۲] ابوطالب همراه مسلمانان در شعب ابی‌طالب ماند.[۶۳] او چندی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان درگذشت.[۶۴][۶۵] پس از مرگ ابوطالب، محمد مورد تهدید و عداوت‌های قریش واقع شد و چندین بار مورد سوء قصد و توهین قرار گرفت. محمد در این خصوص خطاب به یکی از دخترانش می‌گوید: «تا ابوطالب زنده بود، قریش موفق نشدند دربارهٔ من کار ناگواری انجام دهند.»[۶۶]

درگذشت و آرامگاه

درگذشت

گورستان ابوطالب پس از تخریب
گورستان ابوطالب پیش از تخریب
نمایی از گورستان ابوطالب، پیش و پس از تخریب توسط حکومت آل سعود.

تاریخ درگذشت ابوطالب، سال ۱۰ بعثت مصادف با ۶۲۰–۶۱۹ میلادی گزارش شده است.[۶۷][۶۸] سن وی در هنگام درگذشت، بین هشتاد تا نود سال تخمین زده می‌شود.[۶۹] بر پایه گزارش‌هایی او تا ۹۰ سالگی زنده بود.[۷۰] در سال درگذشت ابوطالب، اختلافی گزارش نشده است و منابع تنها در پس و پیش بودن درگذشت ابوطالب و خدیجه در این سال دچار اختلافند.[۷۱] درگذشت ابوطالب کمی پس از پایان محاصره اقتصادی مسلمانان توسط قریش و در ماه‌های ذیقعده یا شوال گزارش شده است.[۷۲][۷۳] واقدی در گزارشش درگذشت ابوطالب را به شوال سال ۱۰ ه‍.ق گزارش می‌کند[۷۴] اما منابع دیگر به نقل از ابن‌عباس از ۲۶ رجب نیز سخن به میان آورده‌اند.[۷۵] در سیره حلبی و تاریخ الخمیس آمده است که ابوطالب در بستر بیماری، به حمایت و پیروی از محمد سفارش کرد و تبعیت از محمد را مایه سعادتمندی دانست.[۷۶] به گزارش ابن‌هشام در سیره خویش، محمد پس از درگذشت ابوطالب، در توصیف او گفت: «مصیبتی که قریش بر من در هنگام دعوت به اسلام بر من روا داشتند، کمتر از مصیبت از دست دادن ابوطالب بود، ابوطالب در جریان دعوتم، بازو و نگهدار من بود و تا زمانی که ابوطالب زنده بود، قریشیان نمی‌توانستند مرا اذیت کنند.»[۷۷] با درگذشت ابوطالب به عنوان رهبر خاندان بنی‌هاشم، رهبری این خاندان به ابولهب که دشمن دیرینه محمد بود، سپرده شد.[۷۸][۷۹] پس از مرگ او، فرزندش علی دستور داد تا به جایش حج به جا آورند.[۸۰]

دفن و آرامگاه

به گزارش ابن ابی‌الحدید معتزلی، پس از رسیدن خبر درگذشت ابوطالب به محمد، او سخت گریست و به علی دستور داد تا ابوطالب را غسل دهند و کفن و دفن نمایند. محمد پس از آن برای ابوطالب طلب مغفرت کرد.[۸۱] شبیه به این روایت را واقدی از ابن سعد گزارش کرده است.[۸۲] این گزارش با کمی تفاوت در منابعی چون تفسیر علی بن ابراهیم، امالی صدوق، فصول المختار، تذکرة الخواص، سیره حلبیه، طبقات کبری، تاریخ بغداد، بدایة و النهایه و طرائف گزارش شده است.[۸۳] او را همچون پدرش عبدالمطلب در منطقه حجون مکه به خاک سپردند که امروزه نزد ایرانیان به قبرستان ابوطالب مشهور است.[۸۴]

همسر و فرزندان

در کتاب ریاض الانساب، برای ابوطالب، چهار پسر به نام‌های طالب، عقیل، جعفر و علی گزارش شده است که هر کدام ۱۰ سال با دیگری فاصله سنی داشتند.[۸۵] در طبقات ابن سعد، تعداد فرزندان ابوطالب ۴ پسر و سه دختر گزارش شده است که همگی از فاطمه بنت اسد به دنیا آمده‌اند. هرچند ابن سعد زن دیگری را به نام عله به ابوطالب نسبت می‌دهد که برایش پسری به نام طلیق به دنیا آورد.[۸۶][۸۷] نام دختران او را ام‌هانی (هند یا فاخته)، جمانه و ام‌طالب (ریطه) گزارش کرده‌اند.[۸۸][۸۹] بزرگترینِ این فرزندان، طالب است که از زندگی او اطلاعات دقیقی گزارش نشده است و تنها ابن سعد از حضورش به اکراه در جنگ بدر و در مقابل سپاه اسلام خبر داده است و پس از آن جنگ نیز ناپدید شد. او نه از کشته‌شدگان و نه از اسیران بدر بود و در سپاه قریش که به مکه بازگشت نیز حضور نداشت. از طالب برای ابوطالب نسلی باقی نماند. عقیل فرزند دوم ابوطالب بود که او نیز همچون طالب در جنگ بدر شرکت کرد و اسیر شد و در نهایت با فدیه عباس آزاد شد. از او فرزندان بسیاری گزارش شده است. جعفر فرزند دیگر ابوطالب که به جعفر طیار شهره است، سی و دومین مسلمان و رئیس مهاجرین مسلمان به حبشه بود. از وی نیز فرزندان بسیاری باقی ماند. علی، کوچک‌ترین پسر ابوطالب بود.[۸۸] شأن و جایگاه بنی‌هاشم سبب شد تا بر اساس فقه اسلامی، بنی‌هاشم از تصرف در صدقات منع بشوند.[۹۰]

محمد پس از ازدواج با خدیجه، تصمیم گرفت تا برای کمک به ابوطالب، علی بن ابی‌طالب را در خانه خود بزرگ نماید. جعفر بن ابی‌طالب را نیز عباس برای تربیت به خانه خود برد.[۹۱] به گفته ابوالفرج اصفهانی، عباس، طالب را و حمزه، جعفر را به خانه خود برای تربیت بردند. جعفر سبحانی معتقد است هدف اصلی محمد از این اقدام، تربیت و پرورش علی تحت نظارت خودش بوده است.[۹۲] زمانی که علی ۶ ساله بود، پدرش، ابوطالب که ریاست بنی‌هاشم را بر عهده داشت، دچار مشکل مالی شد. محمد که خود در کودکی تحت سرپرستی ابوطالب قرار گرفته بود و در این زمان سنش از ۳۰ سال گذشته بود، برای سبک کردن بار عائلهٔ وی به او پیشنهاد کرد که سرپرستی علی را او بر عهده بگیرد. ابوطالب پذیرفت و علی از کودکی در خانهٔ محمد، تحت نظر او قرار گرفت.[۹۳] بنا به نوشتهٔ شریف القرشی، ابوطالب از بین پسرانش «عقیل» را مقدم می‌داشت.[۹۴]

ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی

ابوطالب در میان قریش به سخاوت شهرت داشت و در زمانی که هیچ‌یک از افراد این قبیله به اطعام دیگران نمی‌پرداخت، او اطعام کننده در مکه بود.[۹۵] او را مردی پاک‌دل و بلند همت معرفی کرده‌اند که خانه خودش را ملجا و مأمن افتادگان و درماندگان و یتیمان قرار داده بود.[۹۶] وی در طول زندگانی، با وجود جایگاه اجتماعی بالا، زندگی ساده و تنگدستانه داشت و به کسی از ضیق زندگی شکایت نمی‌کرد.[۹۷][۹۸]

ایمان یا شرک ابوطالب

شیعه
درگاه تشیع
عقاید
فروعنمازروزهخمسزکاتحججهادامر به معروفنهی از منکرتولیتبری
عقاید برجستهمهدویت: غیبت (غیبت صغرا، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعتبداشفاعت و توسلتقیهعصمتمرجعیت، حوزه علمیه و تقلیدولایت فقیهمتعهشهادت ثالثهجانشینی محمدنظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوممحمدعلیفاطمهحسنحسینسجادباقرصادقکاظمرضاجواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابه محترم نزد شیعهمردان: سلمان فارسیمقداد بن اسودمیثم تمارابوذر غفاریعمار یاسربلال حبشیجعفر بن ابی‌طالبمالک اشترمحمد بن ابوبکرعقیلعثمان بن حنیفکمیل بن زیاداویس قرنیابوایوب انصاریجابر بن عبدالله انصاریابن‌عباسابن مسعودابوطالبحمزهیاسرهانی بن عروهعثمان بن مظعونعبدالله بن جعفرخباب بن ارتاسامة بن زیدخزیمة بن ثابتمصعب بن عمیرمالک بن نویرهزید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسدحلیمهزینبام کلثوم بنت علیاسماء بنت عمیسام ایمنصفیه بنت عبدالمطلبسمیه
رجال و علماکشته‌شدگان کربلافهرست رجال حدیث شیعهاصحاب اجماعروحانیان شیعهعالمان شیعهمراجع تقلید
مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحراممدینه، مسجد النبی و بقیعبیت‌المقدس و مسجدالاقصینجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفهکربلا و حرم حسین بن علیکاظمین و حرم کاظمینسامرا و حرم عسکریینمشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیهقم و حرم فاطمه معصومهشیراز و شاه‌چراغکاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرسآستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرفری و حرم شاه عبدالعظیمامامزاده جعفر
مسجدامامزادهحسینیه
روزهای مقدس
عید فطرعید قربان (عید اضحی)عید غدیر خممحرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعثمیلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهلهرویداد غدیر خمسقیفه بنی‌ساعدهفدکرویداد خانه فاطمه زهراقتل عثمانجنگ جملنبرد صفیننبرد نهروانواقعه کربلامؤتمر علماء بغدادحدیث ثقلیناصحاب کساآیه تطهیر
کتاب‌ها
قرآننهج‌البلاغهصحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصاراصول کافیتهذیب الاحکاممن لایحضره الفقیه
مصحف فاطمهمصحف علیرساله حقوقاسرار آل محمد
وسائل‌الشیعهبحارالانوارالغدیرمفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیانتفسیر المیزانکتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری)اسماعیلیهزیدیهغلاهواقفیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن)سنت (روایات پیامبر و ائمه)عقلاجماع


مسئله ایمان یا شرک ابوطالب، از مسائل دیرینه و اختلافی بین شیعه و سنی بوده است[۹۹][۱۰۰] که منجر به بحث‌های طولانی در این خصوص شده است.[۱۰۱] این موضوع به قدری در بین این دو فرقه پر اهمیت است که از اختلافی تاریخی خارج و به اختلافی کلامی مبدل شده است.[۱۰۲] به گزارش طباطبایی، اجماع اهل بیت پیامبر، منابع شیعی و برخی منابع اهل سنت، به ایمان ابوطالب اشاره دارند. در مقابل برخی منابع اهل سنت با ذکر روایاتی، گفته‌اند وی هرگز مسلمان نشده است.[۱۰۳]

دیدگاه معتقدان به شرک

بیشتر سیره‌نویسان اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته است.[۱۰۴] بنابر گزارش منابعی چون سیره ابن هشام، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. با این وجود وی هیچگاه از حمایت محمد دریغ نکرد. حمایت‌های ابوطالب در مقابل هجمه‌های مشرکان مکه، از جانب مخالفان به جهت کفالت ابوطالب نسبت به محمد و رابطه فرزندخواندگی تلقی می‌شد. ابوطالب در نغز و ذم قریش شعری را نیز سروده است. گروهِ معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره توبه و ۵۶ سوره قصص استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده است.[یادداشت ۲][۱۰۵] بر اساس روایتی مرسل از ابن‌عباس در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ انعام، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده است.[یادداشت ۳][۱۰۶] برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از صحیح بخاری و مسلم، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم ایمان ابوطالب نازل شده است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که ابوهریره آن را نقل کرده است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان وحشی — قاتل حمزه، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته است.[۱۰۷] جامی، شاعر حنفی مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با ابولهب مقایسه کرده است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون میرحسین میبدی قرار گرفت.[۱۰۸]

دیدگاه معتقدان به ایمان

معتقدان به ایمان ابوطالب، تعبیر و تفسیری را که از جانب منتقدین به ایمان ابوطالب برای آیات ۱۱۳ سوره توبه و ۵۶ سوره قصص ارائه شده است، نمی‌پذیرند.[۱۰۹] صدر، با گزارش این مطلب که زمان نزول سوره انعام، چند سال پس از درگذشت ابوطالب عنوان شده است؛ روایت مرسلی را که معتقدان به شرک ابوطالب در تفسیر آیه ۲۶ انعام به آن استناد کرده‌اند را مورد تردید قرار می‌دهد.[۱۱۰] به گزارش طباطبایی در تفسیر المیزان، این روایت توسط مقاتل و عطا نقل شده است و از چند جهت دچار اشتباه می‌باشد؛ اول آنکه این روایت با مضمون آیه خوانش ندارد، چرا که ضمیر موجود در آیه «و هم ینهون عنه و یناون عنه»، راجع به قرآن است و نه پیامبر اسلام. دوم آنکه روایات متعارض بسیاری در این خصوص گزارش شده است که ابوطالب از ایمان آورندگان به محمد بوده است.[۱۱۱]

آذری‌نژاد در دانشنامه کلام اسلامی معتقد است که بنی‌امیه و بنی‌عباس، با هدف کاستن منزلت علی بن ابی‌طالب با اثبات شرک ابوطالب، در ترویج این عقید انگیزه مشترک داشته‌اند. در همین خصوص، سید بن طاووس در کتاب طرائف گزارش می‌کند که مخالفان — دانشمندان اهل سنت — در پذیرش اسلام هیچ‌کس همچون ابوطالب، سختگیری به خرج نداده‌اند؛ چرا که بر اساس روش معمول آنان، یک خبر واحد در اثبات ایمان و اسلام فرد، کفایت می‌کند.[۱۱۲] با این وجود از میان فرقه‌های سنی مذهب، بلحی و ابوجعفر اسکافی از شیوخ معتزله، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.[۱۱۳] به باور گلشنی در دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ابوطالب سیاست سکوت در مقابل دعوت پیامبر اسلام را پیش گرفت تا نفوذ کلامش در میان قوم، از بین نرود.[۱۱۴]

مواضع عملی، گفتارها و شعرها و دیدگاه نزدیکان ابوطالب در خصوص او، از جمله دلایل برای اثبات ایمان ابوطالب در منابع شیعی است.[۱۱۵]

اقدامات

اقدامات حمایتی ابوطالب از جامعه نوبنیان مسلمانان و بالاخص پیامبر اسلام، از جمله مواضع عملی ابوطالب به حساب می‌آید. از این میان می‌توان به دعوت جعفر به خواندن نماز همراه با پیامبر، دعوت از فاطمه بنت اسد برای پذیرش اسلام، عدم همراهی با سران قریش در منصرف کردن محمد از ادعای پیامبری و تجلیل از تازه مسلمانان در اشعارش به عنوان مواضع عملی ابوطالب اشاره کرد.[۱۱۶] به گزارش منابع شیعی، ابوطالب به اسلام گروید اما ایمانش را آشکار نمی‌کرد. بر این اساس ابوطالب با جایگاه اجتماعیش می‌توانست از مسلمانان حمایت نماید و در نصرت محمد او را همراهی کند.[۱۱۷]

گفتار و شعرها

ابن ابی‌الحدید معتزلی نیز با اشاره به اشعار منسوب به ابوطالب و با وجود اعتقاد به عدم تواتر در لفظ اشعار ابوطالب، آنها را در دلالت بر تصدیق ابوطالب نسبت به نبوت محمد، متواتر معنوی می‌داند.[۱۱۸] به گزارش طباطبایی، اشعار ابوطالب دلیلی دیگر برای اثبات ایمان اوست. در یکی از این اشعار ابوطالب در حمایت از محمد چنین سروده است:[۱۱۹][یادداشت ۴]

ألم تعلموا أنا وجدنا محمدانبیا کموسی خط فی أول الکتب
ألیس أبونا هاشم شد أزره و أوصی بنیه بالطعان و بالحرب

در میان فرزندان عبدالمطلب، حمزه از پیشگامان در پذیرش اسلام بود و ابوطالب در مدح او شعری را سرود و حمزه را در میان برادران ستود.[۱۲۰] همچنین در مراسم ازدواج محمد و خدیجه، ابوطالب خطبه عقد آنان را خواند و در آن خطبه به جایگاه بالای مقام و نسب محمد و محرومیت او از هرگونه ثروتی اشاره کرد.[۱۲۱]

نظرات اطرافیان

جمهور علما و مفسران شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، با استناد به روایاتی از اهل بیت محمد، ابوطالب را مسلمان می‌دانند و مستند گروهی که ابوطالب را مشرک می‌دانند، روایاتی ضعیف و مرسل دانسته‌اند.[۱۲۲] شیعیان امامیه و اکثر شیعیان زیدیه با استناد به اجماعی که به اهل‌بیت پیامبر اسلام نسبت می‌دهند، بر ایمان ابوطالب سخت پافشاری می‌کنند.[۱۲۳] در همین خصوص، علی بن ابی‌طالب با سوگندی تأکید می‌کند که پدرش، مسلمان بوده است. او در روایتی دیگر، پدرش را صاحب مقام شفاعت می‌داند که می‌تواند تمام گناهکاران زمین را شفاعت نماید. جعفر صادق نیز در روایتی، ابوطالب را با اصحاف کهف مقایسه می‌کند و کتمان ایمانش را، باعث اجری مضاعف برای او می‌داند.[۱۲۴] همچنین طباطبایی روایتی را از عبدالله بن عمر به نقل از ابوبکر گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوبکر از اسلام آوردن ابوطالب خبر می‌دهد. بر اساس این روایت ابوبکر پیش از اسلام آوردن پدرش، چنین می‌گوید: «به خدائی که تو را به حق مبعوث کرد من آن روزی که ابوطالب اسلام آورد بیشتر خوشحال بودم تا امروز که پدرم اسلام می‌آورد.»[۱۲۵] سجاد — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و فاطمه بنت اسد از اولین زنان مسلمان است و در نکاح ابوطالب از دنیا رفت.»[۱۲۶][۱۲۷] دانشوران شیعه با توجه به روایتی که ابوطالب پس از درگذشتش به دستور محمد غسل داده شد و روایتی دیگر که او در بستر مرگ، شهادتین را به صدای آهسته ادا کرد، ایمان ابوطالب را معتقد شده‌اند.[۱۲۸]

وصایت

در منابع شیعی، روایاتی گواه بر وصی و یکی از برگزیدگان ناشناخته (اصطفاء) بودن ابوطالب گزارش شده‌اند. در این خصوص، روایاتی از امامان دوازده‌گانه نقل شده است که انکار ایمان ابوطالب را مساوی با کفر بیان کرده‌اند.[۱۲۹] بنابر روایتی از موسی کاظم، ابوطالب از اوصیاء انبیاء معرفی می‌شود که در روز درگذشتش، وصایای انبیاء قبلی را به محمد تحویل داده است.[۱۳۰] شیخ صدوق در بابی با عنوان «باب الاعتقاد فی آباء النبی» در کتاب الاعتقادات، عبدالمطلب را یکی از حجج الهی و ابوطالب را وصی او گزارش کرده است.[۱۳۱][۱۳۲] علی بن ابی‌طالب نیز در روایتی، پدرش را دارای مقام شفاعت در قیامت دانسته و پدرش را بر تمام خلائق برتری داده است. محمدباقر مجلسی نیز در بحارالانوار، ابوطالب را یکی از اوصیاء ابراهیم می‌داند.[۱۳۳] بر اساس آنچه در سیره حلبی گزارش شده است، ابوطالب پیش از ظهور اسلام و در قحطسالی که بر مکه نمایان شده بود، محمد را برای طلب باران به نزدیکی کعبه می‌برد و در آنجا خدا را به حق و مقام برادرزاده‌اش قسم می‌داد و باران می‌طلبید. بر اساس این گزارش، پس از دعای ابوطالب، چیزی نگشت تا باران شروع به باریدن گرفت.[۱۳۴] ابوطالب در اعتقادات شیعیان اسماعیلی به عنوان یکی از امامان مقیم نسل ششم مطرح شده است و بر اساس عقاید اسماعیلیه، ابوطالب به جهت امام مقیم بودن، بر محمد که امام ناطق است، برتری دارد.[۱۳۵]

شعرها

اشعاری به ابوطالب منسوب شده‌اند که به جهت سروده شدن در سده نخست هجری و صدر اسلام و در برگیرنده بودن حوادث مکه، مورد توجه منابع قرار گرفته‌اند. در این خصوص ابن‌سلّام پس از گزارش قصیده‌ای از ابوطالب که در کتابی از یوسف بن سعد جمحی دیده است، آن شعر را فصیح دانسته است و ابیاتی از آن را الحاقی می‌داند. بیشتر اشعار منسوب به ابوطالب، با موضوع مدح پیامبر اسلام، دفاع از مسلمانان و برخی وقایع تاریخی و قومی است. ابن سلام ابوطالب را شاعری توانا و ابن حبیب او را در زمره شاعران گزارش کرده‌اند. ادبا و نحویانی چون سیبویه و جاحظ نیز به اشعار ابوطالب استنادهای ادبی کرده‌اند. صحت انتساب اشعار به ابوطالب، سخنانی مطرح شده است. ابن اسحاق بسیاری از اشعار منسوب به ابوطالب را نقل کرده است ولی ابن هشام از نقل برخی اشعار منسوب به ابوطالب که مورد تأیید شعرشناسان عصر قرار نگرفته است، اجتناب کرده است. با این وجود ابن هشام از قصیده لامیه ابوطالب، ۹۴ بیت را در کتابش گزارش می‌کند. نولدکه، صحت اشعار منسوب به ابوطالب که با موضوع تاریخ مکه بوده است را می‌پذیرد. به عقیده بروکمان، اشعاری که برای اثبات ایمان ابوطالب به وی نسبت داده‌شده است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته است.[۱۳۶]

وابیض یُستسقی الغمام بوجههثِمال الیتامی عصمةٌ للأرامل
یطیف به الهلاک من آل هاشمفهم عنده فی نعمة وفواضل

— شعر ابوطالب در وصف ماجرای نزول باران به برکت محمد - برگرفته از قصیده لامیه[۱۳۷][۱۳۸][یادداشت ۵]

قصیده لامیه، مشهورترین قصیده منسوب به ابوطالب است. محمد در قحطی مدینه، هنگامی که منبر رفت، به کنایه یکی از اشعار ابوطالب را بر منبر خواند. همچنین در ماجرای غزوه بدر، پیامبر شعری دیگر از ابوطالب را تکرار کرده است. این قصیده را احمد فهمی به سال ۱۳۲۷ ه‍.ق در استانبول منتشر کرد. رشر این قصیده را به همراه قصیده دالیه، به آلمانی ترجمه کرد.[۱۳۹] نخستین بار ابوهفان عبدالله بن احمد مهریزی مصری (متوفی ۲۵۵ ق) اشعار پراکنده منسوب به ابوطالب را در کتابی با عنوان شعر ابوطالب، جمع‌آوری کرد. بعدها ابونعیم علی بن حمزه بصری، (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) کتابی با عنوان دیوان ابی‌طالب و ذکر اسالمه تألیف کرد که دربردارنده شعرهای ابوطالب بود. نولدکه نیز نسخه خطی اشعار ابوطالب را که عفیف بن اسعد در سال ۳۸۰ ه‍.ق از روی نسخه ابوهفان استنساخ شده بود، در کتابخانه لایپزیگ گزارش کرده است. اشعار منسوب به ابوطالب در کتابی با عنوان دیوان شیخ الاباطح ابی‌طالب در سال ۱۳۵۶ ه‍.ق در نجف به چاپ رسید.[۱۴۰]

در دیدگاه شرق‌شناسان

ادوارد گیبون در کتاب نزول و سقوط امپراطوری روم، ابوطالب را شریف‌ترین عموی محمد می‌داند که همواره و در همه حال، حامی او بوده است.[۱۴۱] ینولد ریکولسن، ابوطالب را به عنوان تنها حامی محمد گزارش می‌کند که از این حمایت تا آخرین لحظه زندگی خود دریغ نکرد.[۱۴۲] تامس پاتریک هیوز در مدخل ابوطالب از فرهنگ اصطلاحات اسلامی، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.[۱۴۳] ونسینک، دوایت دونالدسن، مونتگومری و ویل دورانت، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.[۱۴۴][۱۴۵][۱۴۶][۱۴۷] ویلیام مونتگومری وات، اسلام‌شناس بریتانیایی معتقد است که دلیل حمایت‌های ابوطالب از محمد، در نظر گرفتن منافع اقتصادی قبیله قریش و به ویژه بنی‌هاشم بوده است.[۱۴۸] روبرت گلیو می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونهٔ خوبی در بحث‌های دین‌شناسی پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد است.[۱۴۹] مرگلیوث نیز ماجرایی را گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوطالب جواب خواستگاری محمد از دخترش ام‌هانی را رد می‌کند. این ماجرا در هیچ منبع تاریخی گزارش نشده است.[۱۵۰]

در فرهنگ، هنر و ادبیات

شعر و ادبیات فارسی

از ابوطالب در منابع ادبی مختلفی یاد شده است. از میان شاعران معروف، نظام استرآبادی، الهامی کرمانشاهی، ملک الشعرای بهار، سلیمی تونی، غیاث شیرازی، فدایی، مولوی، نظامی گنجوی و… از ابوطالب در مضمون شعرهای خود استفاده کرده‌اند. پذیرش کفالت محمد، ماجرای بحیرای راهب، پدر بودن برای علی بن ابی‌طالب، ازدواج محمد، شعب ابوطالب و درگذشت او نیز از ماجراهای مورد توجه منابع ادبی است. با این وجود، منابع کهن ادبی، ابوطالب به عنوان شخصیتی مستقل مورد توجه شاعران و نویسندگان قرار نگرفته است و همواره در بطن یک واقعه تاریخی از او سخن به میان آمده است؛ از همین روست که اشعار مربوط به ابوطالب در منظومه‌های تاریخی جای گرفته‌اند. در میان اشعار فارسی از ابوطالب در رجزهای علی بن ابی‌طالب یاد شده و او به عنوان بزرگ قریش و حامی پیامبر اسلام مورد توجه قرار گرفته است. در این خصوص در همایون‌نامه آمده است:[۱۵۱]

پس از وی سرافراز عباس بودسپر هنر اکرم الناس بود
چو بوطالب او را تهور نبودورا آن شکوه و تصور نبود

دیگر موضوعی که از تاریخ زندگانی ابوطالب مورد توجه منابع ادبی و شعرا قرار گرفته است، ارتباط کفار و پیامبر و میانجی‌گری و وساطت ابوطالب در بین این دو گروه می‌باشد. در همایون‌نامه و نظام استرآبادی، ابیاتی چند در این خصوص گزارش شده است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان ابوطالب نیز در منابع ادبی همچون دیوان زجاجی و مولوی گزارش‌هایی وجود دارد. در برخی از آثار شعرای سنی مذهب همچون جامی، نظامی و مولوی، شخصیت ابوطالب مورد طعن یا ایمانش مورد تردید قرار گرفته است.[۱۵۲]

آثار نمایشی و رسانه‌ای

داستان فیلم سینمایی محمد رسول‌الله ساخته مجید مجیدی، با روایت ابوطالب از زندگی محمد آغاز می‌گردد. داستان این فیلم از سال ۱۰ بعثت در زمانی شروع می‌شود که مسلمانان در تحریم اقتصادی‌اند. در این فیلم، مهدی پاکدل نقش ابوطالب را ایفا می‌کند.[۱۵۳] شخصیت ابوطالب در فیلم الرساله ساخته مصطفی عقاد نیز جلوی دوربین رفته است. در این فیلم، آندره مورل نقش ابوطالب را بازی کرده است.[۱۵۴]

منبع‌شناسی

منابع اولیه

از نخستین گردآورندگان حدیث در شیعه، کلینی در کافی با نقل گزارش‌هایی از خدمات ابوطالب به اسلام، سخن گفته است. کلینی در جلد اول از کتابش، روایاتی در خصوص خدمات ابوطالب و حمایت‌های او نسبت به محمد گزارش می‌کند و به مسئله ایمان او پرداخته است.[۱۵۵] از میان مؤلفان شیعه، برای سعد بن عبدالله اشعری قمی (متوفی ۳۰۱ ه‍.ق)، ابوعلی کوفی (متوفی ۳۴۶ ه‍.ق)، ابومحمد سهل بن احمد بن عبدالله دیباچی و ابونعیم علی بن حمزه بصری تمیمی (متوفی ۳۷۵ ه‍.ق) مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب گزارش شده است.[۱۵۶]

منابع ثانویه

نجاشی تا قرن پنجم، حدود ۱۰ اثر را با موضوع ابوطالب گزارش کرده است.[۱۵۷] در کتاب‌های جامع، بخش‌هایی به تاریخ یا ایمان ابوطالب اختصاص یافته است؛ از جمله آنها کتاب بحارالانوار نوشته محمدباقر مجلسی است که در جلد ۳۵ مختص به علی بن ابی‌طالب، به مناسبت از ابوطالب گزارش‌هایی مطرح کرده است. دیگر آثار همچون روضة الواعظین و بصیرة المتعظین اثر محمد بن فتال نیشابوری؛ شرح نهج‌البلاغه اثر ابن ابی‌الحدید معتزلی؛ الصحیح من سیرة النبی الاعظم نوشته جعفر مرتضی عاملی، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف اثر سید بن طاووس و الغدیر اثر عبدالحسین امینی نیز مطالبی را گزارش کرده‌اند.[۱۵۸] به گزارش گلشنی در دایرة المعارف بزرگ اسلام، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته است.[۱۵۹] در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته است، کتاب ایمان ابوطالب، اثر شیخ مفید (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.[۱۶۰][۱۶۱]

بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهم‌ترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ابوطالب عم النبی تألیف عبدالعزیز سیدالاهل؛ ابوطالب کفیل الرسول تألیف گروهی از نویسندگان؛ الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه اثر شمس‌الدین ابن طولون دمشقی؛ اثبات اسلام ابی‌طالب اثر محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی؛ بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب اثر جلال‌الدین سیوطی، و اثر دیگری به این نام از محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی اشاره کرد.[۱۶۲]

منابع معاصر

از میان مؤلفان شیعه، احمد مغنیه کتابی با عنوان ابوطالب مع الرسول، محمود بغدادی اثری با عنوان سیدالبطحاء؛ سید محمدعلی بن عبدالحسین شرف الدین عاملی اثری با عنوان شیخ البطح و عبدالحسین امینی اثری با عنوان ابوطالب مظلوم تاریخ را نگاشته‌اند.[۱۶۳] مهدی مجتهدی نیز در یادداشتی، بیش از ۲۵۵ عنوان مقاله و کتاب را با موضوع ابوطالب، گزارش می‌کند.[۱۶۴] ابوسعید محمد بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری و ابوعلی شمس‌الدین سید فخار بن معد موسوی (متوفی ۶۳۰ ه‍.ق) از مؤلفین شیعه هستند که مطالبی در خصوص اثبات ایمان ابوطالب را گزارش کرده‌اند. آثار آنان از جمله آثار در علم کلام است که مختص به ابوطالب نگارش یافته است.[۱۶۵] در زمینه ایمان ابوطالب، مؤلفان سنی مذهب آثاری همچون ابوطالب مؤمن قریش، تألیف عبدالله خنیزی و القصیدة الغراء فی ایمان ابی‌طالب شیخ البطحاء اثر سید احمد خیری پاشا حسینی را نگاشته‌اند؛ مؤلفان شیعه نیز آثار متنوع و متعددی در این خصوص نگاشته‌اند از جمله آنها: ایمان ابوطالب اثر ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان حارثی تلعکبری بغدادی؛ ایمان ابی‌طالب و موقف الشیخ المفید منه اثر محمدابراهیم خلیفه شوشتری؛ منیة الراغب فی ایمان ابی‌طالب اثر محمدرضا طبسی نجفی؛ اسلام ابی‌طالب من خلال الآیات و الاحادیث و الاشعار و الوقایع التاریخیه اثری از لبیب بیضون، ابوطالب بطل الاسلام اثر حیدرمحمد سعید عرفی و جلوگاه ایمان ابوطالب اثر سید مجید پورطباطبایی. کتاب العرفان فی دلائل ایمان حضرت عمران نوشته سید خورشید حسن شیرازی از جمله آثار در این زمینه است که به زبان اردو نگارش یافته است.[۱۶۶] از میان نویسندگان سنی مذهب، برخی آثاری را در اثبات ایمان ابوطالب نگاشته‌اند. از جمله، احمد بن زینی دحلان — امام جماعت مسجدالحرام — که کتابی با عنوان ابوطالب چهره درخشان قریش را نگاشته است.[۱۶۷] در خصوص جمع‌آوری و شرح اشعار ابوطالب، کتاب غایة الطالب فی شرح دیوان ابی‌طالب اثر محمد خطیب مصری، از نویسندگان سنی مذهب، طلبة الطالب فی شرح لامیه ابی‌طالب اثر علی فهمی؛ دیوان ابوطالب و شرح لامیه، اثر حیدرقلی سردار کابلی؛ شعر ابی‌طالب بن عبدالمطلب و اخباره نوشته ابوهفان عبدالله بن احمد عبدی و زهرة الادبا فی شرح لامیه شیخ البطحاء اثر جعفر نقدی، از جمله آثار در این زمینه بوده‌اند.[۱۶۸] از میان منابع انگلیسی که به اشعار ابوطالب توجه داشته‌اند می‌توان به ترجمه قصیده لامیه و دالیه ابوطالب، اثر اسکار رشر که به زبان آلمانی نگارش یافته است و کتاب انوار ابی‌طالب اثر نصر عباس نقوی که به زبان اردو، عربی و انگلیسی به چاپ رسیده است اشاره نمود.[۱۶۹]

دانشنامه‌ها

طباطبایی یزدی در ذکر منابع انگلیسی زبان در خصوص ایمان ابوطالب، به مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف اسلام (ویراست اول) اثر فرانچ بوهل (Frants Buhl),[یادداشت ۶] مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف اسلام (ویراست دوم) اثر ویلیام مونتگومری وات،[یادداشت ۷] مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف اسلام (ویراست سوم) اثر آوری روبین،[یادداشت ۸] مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف جهان اسلام آکسفورد نوشته نجام افتخار حیدر[یادداشت ۹] و مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف زندگینامه‌ای اسلام اثر ام.اچ. سید[یادداشت ۱۰] اشاره می‌کند. او همچنین از میان منابعی که صرفاً به زندگینامه ابوطالب پرداخته‌اند، به مدخل «ابوطالب» در واژه‌نامه اسلام نوشته توماس پاتریک هوگس،[یادداشت ۱۱] مدخل «ابوطالب» در واژه‌نامه تاریخی اسلام اثر لودفیگ آدامیک،[یادداشت ۱۲] مدخل «ابوطالب» در واژه‌نامه عمومی اسلام اثر ایان ریچارد نیتون،[یادداشت ۱۳] مدخل «ابوطالب» در واژه‌نامه ساده اسلام نوشته رقیه مقصود،[یادداشت ۱۴] مدخل «ابوطالب عبدمناف بن عبدالمطلب» در دایرة المعارف مختصر اسلام اثر گوردن نیوبان،[یادداشت ۱۵] مدخل «ابوطالب» در دایرة المعارف جدید اسلام اثر کریل گلاسه (Cyril Glassé)[یادداشت ۱۶] و مدخل «ابوطالب» در واژه‌نامه اسلام آکسفورد اثر جان اسپوزیتو[یادداشت ۱۷] اشاره می‌کند.[۱۷۰]

برای مطالعهٔ بیشتر

  • ابوطالب بن عبدالمطلب (۲۰۰۳). دیوان ابی‌طالب بن عبدالمطلب. به کوشش ابوهفان المهریزی، محمدحسن آل‌یاسین. بیروت.
  • الحسنی، سید نبیل (۲۰۱۳). ابوطالب علیه السلام، ثالث من اسلم. دوم (به عربی). کربلا: مکتبة العتبة الحسینیة المقدسة.
  • جمعی از نویسندگان (۲۰۱۸). سید البطحاء ابوطالب علیه السلام (به عربی). قم: مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام.
  • سبحانی، جعفر (۱۳۸۷). شمه‌ای از فداکاری ابوطالب (علیه السلام). دفتر آیت‌الله جعفر سبحانی.

پانویس

یادداشت

  1. در عصر جاهلیت اعراب و پیش از ظهور اسلام، اعراب نسبت به پسران اهمیت ویژه‌ای قائل بودند و بر همین اساس، قبیله‌ای که در خود پسر نداشت یا تعداد پسرانش کم بود، به وسیله فرزندخواندگی، پسرانی را به خانواده و قبیله خود می‌افزود. در این رسم، پس از توافق و تراضی طرفین، در یک مکان عمومی نسبت فرزندخواندگی بین دو فرد اعلان می‌شد و پس از آن، فرزندخوانده، تمام حقوق مادی و معنوی فرزند واقعی را کسب می‌کرد. (رک: عالمی طامه، «عقد فرزندخواندگی»، تحقیقات حقوقی.) بر همین اساس، قریش چنین پنداشتند که ابوطالب، محمد را به فرزندخواندگی خود برگزیده است، به همین خاطر، بهترین فرد در قریش را عماره یافتند و او را به نزد ابوطالب برده و درخواست کردند که ابوطالب، عماره را به فرزندخواندگی برگزیند و در قبالش، محمد را به قریش بسپارد. (رک: سبحانی، «شکایت‌های قریش»، مکتب اسلام.)
  2. بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد. بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.)
  3. در آیه ۲۶ انعام آمده است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.)
  4. ترجمه شعر: «مگر نمی‌دانید که ما محمد را پیغمبری یافتیم مانند موسی، همان پیغمبری که در کتب آسمانی اسمش برده شده؟ مگر ما را نمی‌شناسید و نمی‌دانید که پدر ما هاشم، خود آماده دفاع از چنین فرزندی بود و وقتی هم که موفق به دیدارش نشد فرزندان خود را وصیت کرد به ضرب و طعن در برابرش.
  5. ترجمه شعر: «سپید چهره‌ای که از ابرها به آبروی او باران طلب شود و پناه یتیمان و نگهدار بیوه زنان باشد. هاشمیان فقیر و رو به زوال به او پناه آورند و به نزد او در رحمت و فراوانی‌ها به سر برند.» (آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.)
  6. Buhl, Frants. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnogra- phy and Biography of the Muhammadan Peoples, 1st ed. (Reprint), vol. I (Leiden - New York – København - Köln: E. J. Brill, 1987 (1913 –1936)), pp. 108-9.
  7. Watt, W. Montgomery. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, 2nd ed. , vol. I, (Leiden: E. J. Brill, 1986), pp. 152-3.
  8. Rubin, Uri. “Abū Ṭālib” in Encyclopaedia of Islam, Kate Fleet et al (ed.), 3rd ed. , vol. I (Leiden: E. J. Brill, 2009), pp. 42-4.
  9. Haider, Najam Iftikhar. "Abū Ṭālib" in The Oxford Encyclopedia of the Islam- ic World. : Oxford University Press, , 2009. Oxford Reference. Date Accessed 14 Nov. 2019 <https:// www.oxfordreference.com/ view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref/9780195305135-e-0988>
  10. “Abu Talib” in Biographical Encyclopaedia of Islam, vol. 3, Syed, M. H. ed. (New Delhi: An-mol Publications Pvt. Ltd. , 2009), pp. 661-4.
  11. “Abū Ṭālib” in A Dictionary of Islam, Hughes, Thomas Patrick ed. (New York - London: Scribner, Welford & Co / W. H. Allen & Co, 1885), p. 8.
  12. “Abū Ṭālib” in Historical Dictionary of Islam, Adamec, Ludwig W. ed. (Lanham – Maryland - London: The Scarecrow Press, Inc. , 2001), p. 30.
  13. “Abū Ṭālib” in A Popular Dictionary of Islam, Netton, Ian Richard ed. (Richmond: Curzon, 1997), p. 18.
  14. “Abū Ṭālib” in A Basic Dictionary of Islam, Maqsood, Ruqaiyyah Waris ed. (New Delhi: Goodword books, 1999), p. 30
  15. “Abū Ṭālib ʿAbd Manāf b. ʿAbd al-Muṭṭalib” in A Concise Encyclopedia of Islam, Newby, Gordon ed. (Oxford: Oneworld, 2002), pp. 17-8.
  16. “Abū Ṭālib” in The New Encyclopedia of Islam, Glassé, Cyril ed. (Walnut Creek – Lanham - New York: Roman & Littlefield Publishers, Inc. , 2002), pp. 25-6.
  17. “Abū Ṭālib” in The Oxford Dictionary of Islam, Esposito, John. L. (editor in chief) (New York: Oxford University Press, Inc. , 2003), p. 5.

ارجاعات

  1. Bowen, The history of Saudi Arabia, 1–30.
  2. Esposito, Islam: The Straight Path, 5–7.
  3. Rubin, “Hanif”, Encyclopaedia of the Qur'an.
  4. Köchler, The concept of monotheism, 29.
  5. Rubin, “Hanif”, Encyclopaedia of the Qur'an.
  6. شبانه، «ریشه‌یابی نزاع قدرت در جاهلیت»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا.
  7. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  8. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  9. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  10. مهروش، «بنی‌هاشم»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  11. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  12. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  13. مرعشی نجفی، موسوعه الامامه، ۶:‎ ۶۰.
  14. رفیعی، «آل ابی‌طالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  15. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  16. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  17. مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة الامام علی، ۱:‎ ۴۹–۵۱.
  18. مرعشی نجفی، موسوعه الامامه، ۶:‎ ۵۹.
  19. مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة الامام علی، ۱:‎ ۵۳.
  20. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  21. حسینی بهارانچی، اول من اسلم، ۴.
  22. مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة الامام علی، ۱:‎ ۵۱–۵۲.
  23. رفیعی، «آل ابی‌طالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  24. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  25. حسینی بهارانچی، اول من اسلم، ۴.
  26. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  27. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  28. مرعشی نجفی، موسوعه الامامه، ۶:‎ ۶۰.
  29. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  30. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  31. Rodinson, Muhammad: Prophet of Islam, 46.
  32. Montgomery Watt, Muhammad: Prophet and Statesman, 8.
  33. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۶۸.
  34. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  35. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  36. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  37. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  38. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  39. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  40. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  41. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۶۸–۱۶۹.
  42. ساواری، ستاره‌ای که در مکه درخشید، ۱۴.
  43. Abel, “Baḥirā”, Encyclopaedia of Islam.
  44. Rodinson, Muhammad: Prophet of Islam, 47.
  45. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۶۹–۱۷۰.
  46. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۸۵–۱۸۶.
  47. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۹۳.
  48. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  49. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  50. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  51. سبحانی، فروغ ابدیت، ۲۵۳.
  52. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  53. سبحانی، فروغ ابدیت، ۲۶۱.
  54. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  55. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  56. سبحانی، فروغ ابدیت، ۲۶۴.
  57. Gibbon, the decline and fall of the Roman, 2:‎ 235.
  58. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  59. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  60. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۴۲.
  61. مهروش، «بنی‌هاشم»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  62. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۴۵–۳۴۶.
  63. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  64. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  65. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  66. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۸۳–۳۸۴.
  67. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  68. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  69. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  70. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  71. رسولی محلاتی، «وفات ابوطالب و خدیجه»، درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام.
  72. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  73. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  74. مرعشی نجفی، موسوعه الامامه، ۶:‎ ۶۲.
  75. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  76. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۶۴.
  77. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  78. Welch, “Muḥammad”, Encyclopaedia of Islam.
  79. Momen, An Introduction to Shi'i Islam, 4.
  80. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۶۵.
  81. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۶۵.
  82. مرعشی نجفی، موسوعه الامامه، ۶:‎ ۵۹.
  83. مرتضی عاملی، الصحیح من سیرة الامام علی، ۲:‎ ۸۸.
  84. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  85. حسینی بهارانچی، اول من اسلم، ۴.
  86. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  87. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  88. ۸۸٫۰ ۸۸٫۱ رفیعی، «آل ابی‌طالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  89. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  90. مهروش، «بنی‌هاشم»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  91. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  92. سبحانی، فروغ ابدیت، ۲۰۳.
  93. Veccia Vaglieri, “ʿAlī b. Abī Ṭālib”, EI2.
  94. شریف القرشی، مسلم بن عقیل، ۵۱.
  95. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  96. سبحانی، فروغ ابدیت، ۲۵۹.
  97. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  98. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  99. صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.
  100. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  101. Montgomery watt, “ABC TALIB”, Encyclopaedia of Islam.
  102. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  103. طباطبایی، المیزان، ۷:‎ ۵۹.
  104. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  105. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  106. صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.
  107. صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.
  108. ناصری، «تشیع در کلام جامی»، معرفت.
  109. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  110. صدر، «جعل و تحریف اسباب نزول»، پژوهش‌های قرآنی.
  111. طباطبایی، المیزان، ۷:‎ ۵۷.
  112. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  113. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  114. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  115. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  116. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  117. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  118. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  119. طباطبایی، المیزان، ۷:‎ ۵۸.
  120. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  121. سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۹۳.
  122. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  123. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  124. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  125. طباطبایی، المیزان، ۷:‎ ۵۸.
  126. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۶۵.
  127. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  128. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  129. فرج‌پور، «ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته»، سفینه.
  130. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  131. فرج‌پور، «ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته»، سفینه.
  132. پیشوایی، تاریخ اسلام، ۱۰۲.
  133. فرج‌پور، «ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته»، سفینه.
  134. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۵۲.
  135. سبحانی، البحوث فی الملل و النحل، ۸:‎ ۲۵۴.
  136. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  137. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  138. سبحانی، فروغ ابدیت، ۳۵۳.
  139. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  140. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  141. Gibbon, the decline and fall of the Roman, 2:‎ 228.
  142. Nicholson, A Literary History of the Arabs, 148.
  143. Hughes, “Abu Talib”, Dictionary of Islam.
  144. Wensinck, The Muslim creed, 239.
  145. Donaldson, The Shiite Religion, 15.
  146. Durant, The Story of Civilazation, 4:‎ 165.
  147. Monntgomery Watt, Muhammad; Prophet and Stateman, 76.
  148. Monntgomery Watt, Muhammad; Prophet and Stateman, 76.
  149. Gleave, “ʿAlī b. Abī Ṭālib”, EI3.
  150. پورامینی، پیامبر اعظم، ۳۷.
  151. رضایی، «چهره ابوطالب در ادبیات فارسی»، سفینه.
  152. رضایی، «چهره ابوطالب در ادبیات فارسی»، سفینه.
  153. «فیلم سینمایی محمد رسول‌الله»، باشگاه خبرنگاران جوان.
  154. «آغازگر جریان فیلمسازی تاریخی-مذهبی»، روزنامه فرهیختگان.
  155. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  156. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  157. واسعی، «ابوطالب بن عبدالمطلب»، دانشنامه حج و حرمین شریفین.
  158. انصاری قمی، «کتابشناسی حضرت ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  159. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  160. گلشنی، «ابوطالب»، دانشنامه بزرگ اسلامی.
  161. اختری، «ابوطالب»، دایره‌المعارف جامع اسلامی.
  162. انصاری قمی، «کتابشناسی حضرت ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  163. انصاری قمی، «کتابشناسی حضرت ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  164. مجتهدی، «راهنمای پژوهش دربارهٔ ابوطالب»، سفینه.
  165. آذری‌نژاد، «ایمان ابوطالب»، دانشنامه کلام اسلامی.
  166. انصاری قمی، «کتابشناسی حضرت ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  167. ناصری، «تشیع در کلام جامی»، معرفت.
  168. انصاری قمی، «کتابشناسی حضرت ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  169. طباطبایی یزدی، «کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب»، آیینه پژوهش.
  170. طباطبایی یزدی، «کتاب‌شناسی توصیفی تحلیلی ابوطالب»، آیینه پژوهش.

منابع

دانشنامه

منابع آنلاین

انگلیسی

  • Abel, Armand (1986). "Baḥirā". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 1 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill.
  • Welch, Alford T. (1993). "Muḥammad". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 7 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill.
  • Bowen, Wayne H. (2008). The history of Saudi Arabia (به انگلیسی). Greenwood Publishing Group.
  • Durant, Will (1950). The Story of Civilazation (به انگلیسی). New York: New York.
  • Donaldson, Dwight M (1933). The Shiite Religion: A History of Islam (به انگلیسی). London.
  • Esposito, .John L (1998). Islam: The Straight Path (به انگلیسی). Oxford University Press.
  • Gibbon, Edward (1952). the decline and fall of the Roman Empire (به انگلیسی). Chicago.
  • Gleave, Robert M. (2014). "ʿAlī b. Abī Ṭālib". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی) (3rd ed.). Leiden: Brill Online.
  • Hughes, Thomas Patrick (1999). Dictionary of Islam (به انگلیسی). London: New Delh.
  • Köchler, Hans (1982). The concept of monotheism in Islam and Christianity (به انگلیسی). International Progress Organization.
  • Monntgomery Watt, W (1961). Muhammad; Prophet and Stateman (به انگلیسی). Oxford.
  • Montgomery watt, William (1986). "Abu Talib". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی) (2rd ed.). Brill.
  • Montgomery Watt, William (1961). Muhammad: Prophet and Statesman (به انگلیسی). Oxford University Press.
  • Momen, Moojan (1987). An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shiʻism (به انگلیسی). Yale University Press.
  • Nicholson, Reynold A (1966). A Literary History of the Arabs (به انگلیسی). CAMBRIDGE AT THE UNIVERSITY PRESS.
  • Rubin, Uri. "Hanif". Encyclopaedia of the Qur'an (به انگلیسی). Vol. 3.
  • Rodinson, Maxime (2002). Muhammad: Prophet of Islam (به انگلیسی). Tauris Parke Paperbacks.
  • Veccia Vaglieri, Laura (1986). "ʿAlī b. Abī Ṭālib". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 1 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill.
  • Wensinck, A.J (1932). The Muslim creed: lts Genesis and Historical Development (به انگلیسی). Cambridge.